Linn Cogadh nan Each – Turas Mhanainn 2 #gàidhlig #mannin #gaelg

Tha mi air a bhith air trèanaichean smùid, diosal agus dealain ach ann am Manainn chan e loco a bha gam tharraing idir ach each!

Tha tòrr mòr diofar rathaidean-iarainn ann am Manainn ach gun teagamh, ‘s e tramaichean-eich Dhoolish (Doolish “Dùghlais” = Douglas) an loidhne as annasaiche. ‘S e Raad Yiarn Cabbyl Vaie Ghoolish an t-ainm a th’ air ann an Gàidhlig Mhanainn.

Tha an loidhne seo mu mhìle gu leth a dh’fhaide agus tha e a’ ruith ri taobh shooylaghan (promenade) a’ bhaile eadar cidhe a’ bhaile agus Derby Castle far a bheil Rathad-Iarainn Dealanach Mhanainn (MER) a’ tòiseachadh.

Trama-eich ann an Doolish, Manainn.

Chaidh seo a stèidheachadh ann an 1876 agus a-nis ’s e an t-aon siostam trama-eich a tha air fhàgail san t-saoghal air fad a th’ ann.

Tha e a’ còrdadh gu mòr ris an luchd-turais agus leis a’ chloinn a bhith a’ dol air an trama agus tha geama bingo ann don chloinn far a bheil dealbh ann de na h-eich uile agus far am faigh thu duais ma chì thu gu leòr aca.

Tha dachaigh ann airson eich a tha ro aosta a bhith ag obair air na tramaichean tuilleadh agus tha seo a’ còrdadh gu mòr ri luchd-turais cuideachd.

Tha ceistean ann mun t-siostam an-dràsta, ge-tà. Tha a’ phromenaid a’ fàs gu math trang le càraichean agus tha nas lugha de dhaoine a’ cleachadh nan tramaichean na bha. Tha an rathad feumach air tòrr mòr obair càraidh cuideachd agus tha ceist ann am biodh e ceadaichte an loidhne a chur air ais ann am meadhan an rathaid mar a bha i roimhe mar thoradh air riaghailtean slàinte is sàbhailteachd an latha an-diugh.

Aig tòiseach na loidhne aig Caisteal Derby, Doolish.

Air an adhbhar seo, tha riaghaltas Mhanainn a’ beachdachadh air an t-slighe air adhart. Dh’fhaodadh iad cur às do na tramaichean uile gu lèir, an loidhne a ghluasad bhon rathad do chabhsair an luchd-coiseachd air a’ phromanade no dh’fhaodadh iad feuchainn ri dòigh a lorg gus an cumail air an rathad.

Nuair a bha mi ann ann am Manainn bho chionn goirid, bha tòrr anns na pàipearan naidheachd mu dheidhinn agus a rèir coltais, bha a’ chùis fìor chonnspaideach.

Custamair toilichte eile! WIlson MacLeòid air trama-eich Manainneach

Chan eil fhios agam dè thachras le tramaichean-eich Dhoolish ach tha mi an dòchas gun tèid an loidhne a chumail is a leasachadh.

Alasdair

Air a phostadh ann an Mannin, tramaichean, tramaichean-eich | Air a thagadh , , , , , , , , , | Sgrìobh beachd

Na caill an trèana: chan eil ach aon ann gach latha! – Turas Mhanainn (1) #gàidhlig #manainn

Às dèidh dhomh bruidhinn mu dheidhinn fad co-dhiù còig bliadhna, tha mi air a bhith air an turas mhòr agam gu Eilean Mhanainn còmhla ri mo charaid gaisgeil Wilson MacLeòid mu dheireadh thall!

Fhuair mi an trèana gu Lancaster à Glaschu agus thàinig Wilson air bòrd aig stèisean Carlisle.

Aig Lancaster, chunnaic sinn fear de na soidhnichean às gòraiche riamh: Lancaster: Home of Lancaster University. Cò a shaoileadh a leithid? Tha mi a-nis am beachd a dhol ann air an oidhche le marker gus an soidhne atharrachadh gu: Lancaster: Home of Massachusetts Institute of Technology!

Lancaster - Home of Camborne School of Mines

Lancaster – Home of Camborne School of Mines

‘S ann aig Lancaster a gheibhear an trèana gu Heysham Port airson aiseag Mhanainn. Tha e cudromach nach caill thu an trèana seo oir chan eil ach aon ann gach latha, a bhios a’ ceangal ris a’ bhàta làitheil do Mhanainn.

Bidh an trèana seo a’ tòiseachadh ann an Leeds agus a’ dol gu Heysham Port taobh Lancaster. Tha Heysham Port (HHB) aig deireadh meur-loidhne Morecombe ri taobh stèisean cumhachd niuclasach Heysham. Abair sealladh brèagha…..

Stèisean Heysham Port (HHB)

‘S e an Isle of Man Steam Packet Company a bhios a’ ruith nan seirbheisean mara uile gu Manainn agus abair gu bheil deagh ainm aca! Ann an Gàidhlig Mhanainn’, ‘s e Yn Paggad Bree a th’ aca air. Tha bàtaichean ann gu Manainn bho Heysham, Liverpool no Birkenhead, Baile Àtha Cliath agus Beul Feirste. Chan eil bàtaichean ann gu Alba no dhan Chuimrigh ann tuilleadh gu mì-fhortanach.

Yn Paggad Bree

Bha am bàta againn eadar Heysham is Doolish làn bikerean a bha dol ann airson nan rèisean.

Tha tòrr rudan inntinneach rim faicinn air an t-slighe, tuathan-gaoith mara mòr far costa Lancashire agus cruinn-gas cuideachd. Cha robh fhios agam gun robh an leithid ann ann an Sasainn – gu math inntinneach.

Nuair a ràinig sinn Doolish, às dèidh dhuinn clàradh a-steach dhan taigh-òsta, chaidh sinn a-mach airson curaidh taobh prìomh shràid siopadaireachd a’ bhaile – sràid a tha caran coltach ri Rose Street ann an Dùn Èideann.

An uair sin, bha an t-àm ann airson deochag agus lorg sinn taigh-òsta an Rovers Return far an robhar a’ cluich ceòl roc agus a’ reic leann Mhanainneach.

Oi(fi)g Postach Eilean Mhanainn

Ged nach robh mi air a bhith anns a’ bhaile ach airson uair no dhà, chòrd e rium glan mar-thà. Bha soidhnichean Gàidhlig air feadh an àite agus chòrd e rium glan airgead Manainneach fhaicinn is brataichean Mhanainn sa h-uile h-àite.

Ri leantainn….

Alasdair

An turas: rèile: DUM-GLC, GLC-LAN, LAN-HHB; bàta: HHB- DGG

Air m’ipod: Judas Priest Metalworks 1973-1993, 9/10.

Air a phostadh ann an Manainn, rathaidean-iarainn | Air a thagadh , , , , , , , , , , | 1 bheachd

South Tynedale Railway (2) – turas gu “meadhan Bhreatainn” #gàidhlig @strps_rail

‘S e rathad-iarann beag sònraichte a th’ ann an Rathad-iarann Tynedale a Deas.  Tha e suidhichte ann am baile beag Alston ann an taobh an ear Cumbria faisg air a’ chrìoch le Northumbria.

A rèir Wikipidia, tha Alston ainmeil air dà adhbhar. Anns a’ chiad dol a-mach, ‘s e am baile-margaidh as àirde ann an Sasainn a th’ ann. San dàrna àite, chan eil mòran bhoireannaich ann a rèir coltais. Thathar ag ràdh gu bheil  deichnear fhear ann airson gach boireannach!

Alston, Cumbria

Ach nas cudromaiche na sin, tha Rathad-iarainn Tynedale a Deas ann cuideachd.

‘S e baile gu math iomallach a th’ ann agus tha na rathaidean gu Alston gu math lùbach cas cugallach mar a dh’aithris mi sa bhloga mu dheireadh. Bha rathad-iarainn dhan bhaile bho stèisean Haltwhistle (HWH) air loidhne Carlisle-An Caisteal Nuadh ach dhùin e air ais ann an 1976.

Seo bhideo den t-seann loidhne air ais sna 70an.

Bha iomairt ann aig an àm gus an rathad-iarainn air fad a chumail fosgailte mar loidhne ghlèidhte do luchd-turais. Cha deach leotha agus chaidh an trac a thoirt air falbh ach fhuair iad seilbh air stèisean Alston agus beagan de làrach na loidhne.

Dh’fhosgail a’ chiad mìle eadar Alston agus Gilderdale air ais ann an 1983 mar rathad-iarainn caol-ghèidse (gèidse 2″) agus tha an rathad-iarainn air leudachadh uair is uair bhon uair sin, gu Kirkhaugh an toiseach agus an uair sin gu Lintley Halt. Tha an rathad-iarainn ag obair air leudachadh eile gu Slaggyford aig an àm seo agus thathar an dòchas gum fosgail e air an ath bhliadhna. Bidh an loidhne an uair sin 4 mile a dh’fhaid.

Stèisean Alston

Nuair a ràinig mi stèisean Alston, bha srùbag a dhìth orm agus chaidh mi a-staigh dhan bhuffet. Bha e loma làn bikerean a a bha uile nam peinnseanairean à Devon. Cool! Tha mi an dòchas gum bi mi mar sin nuair a bhios mi fhèin còrr is 70 bliadhna na dh’aois.

An uair sin, thàinig an trèana bheag agus rinn sinn air Lintley tro achaidhean, coilltean agus beanntan  brèagha. Bha bruaichean nan embankments loma làn fhlùraichean agus seilleanan agus ‘s e latha àlainn fhèin a bh’ ann.

Ceann na loidhne – Stad-rèile Lintley

Aig deireadh na loidhne aig Stad-rèile Lintley, chùm mi orm air làrach na seann loidhne air chois. Thathar air beagan trac a chur suas tuath air an stèisean agus tha balaist sìos airson deagh phìos as dèidh sinn agus thathar ag obair air leabaidh an trac (trackbed) tuath air sin cuideachd.

A’ cur sìos trac ùr, t;uath air Lintley Halt.

‘S e an South Tyne Trail an t-ainm a th’ air làrach na loidhne a-nis agus tha e freagarrach airson luchd-coiseachd is baidhseagalan.

Chunnaic mi neas beagan a tuath air Lintley agus bha an t-àite beò le coinneanaich, seileannan, flùraichean, preasan agus eile. Deagh deagh chuairt air latha grianach.

Aig an àm seo, tha an rathad-iarainn ag obair air leudachadh gu Slaggyford far a bheil togalach àlainn an stèisean fhathast ann an deagh staid.

Stèisean Slaggyford

Tha tòrr mòr drochaidean air an loidhne agus tha an t-slighe àrd os cionn srath an Tyne aig diofar àiteachan. ‘S e drochaid Lambley ri taobh seann stèisean Lambley an tè as motha. Dìreach taobh a-muigh Haltwhistle, an ceann-rèile airson seann mheur-loidhne Alston, tha drochaid àlainn eile ann air a bheil na h-Alston Arches.

Na h-Alston Arches, Haltwhistle

Às dèidh còrr is 10 mìle, thàinig a’ chuairt agam  gu crìch ann an stèisean Haltwhistle. A rèir muinntir an àite, ‘s e “meadhan Bhreatainn” a th’ ann. ‘S e sin ri ràdh gu bheil e ann am meadhan eilean Bhreatainn (tìr-mòr a-mhàin) ma nì thu loidhne eadar tuath is deas is iar is ear.

Stèisean Haltwhistle – tha àrd-ùrlar Meur-loidhne Alston air an taobh dheas.

Fhuair rathad-iarainn Tynedale a Deas ceud bho chionn goirid an seann àrd-ùrlar airson meur-loidhne Alston aig stèisean Haltwhistle a chleachdadh  a-rithist. Bidh bliadhnaichean mòra ann mus bi an rathad-iarainn a’ ruith eadar Haltwhistle is Alston a-rithist ach ‘s e ceum lèirsinneach a th’ ann agus tha mi an dùil is an dòchas gun tachair e latha de na làithean.

Bha mi a’ cleachdadh an tracadair-fallaineachd (fitness tracker) agam (Garmin/Loch Garman!) agus a rèir sin, rinn mi 32,000 ceum san latha. Bha mi sgìth agus bha mo chasan goirt ach chaidh mi dhachaigh toilichte agus fhuair mi deagh deagh chadal.

Mholainn an loidhne agus an South Tyne Trail gu mòr.

Alasdair

Air a phostadh ann an caol-ghèidse, rathaidean-iarainn dùinte, Rathaidean-iarainn glèidhte | Air a thagadh , , , , , , , , , , , , | Sgrìobh beachd

South Tyndale Railway (1) – air a’ bhus còmhla ri Helen Mirren is James Bond #gàidhlig

Nuair a dh’òrdaich mi tagsaidh dhan stèisean Diluain, bha mi an dùil gur e dìreach fear àbhaisteach a bhiodh ann ach a rèir coltais, chuir iad thugam mi an tagsaidh a-mach às an fhilm Fhrangach Taxi.

Bha an dràibhear a’ dol aig peilear a bheatha agus cha tug an turas bhon taigh dhan stèisean ach còig mionaidean – mar as trice bheir e co-dhiù 10  – agus cha mhòr nach do bhuail sinn ann an càr air Drochaid Sheorais V. Mar sin, bha mi gu math toilichte Stèisean a’ Mheadhain a ruighinn is mi fhathast beò.

Às dèidh dhomh cofaidh a cheannach, rinn mi air an trèana agam, an 06:30 gu Lunnainn Euston. Bha deise air cha mhòr a h-uile duine eile air an trèana ach cha robh ormsa idir agus smaoinich mi air an t-seann fhacal Beurla “success means not having to wear a suit”. Tha mi ag aontachadh ri sin gu mòr!

Goirid mus do dh’fhalbh an trèana, chuala mi cuideigin ag ràdh san ath charaiste: “I don’t know what all this fuss is about Cilla Black – I’ve never met anybody who liked her”. Cilla bhochd!

An uair sin thòisich an trèana agus bha e cho fluich is gun robh e doirbh dad fhaicinn a-mach às an uinneig. Chan e deagh chomharra a bha sin airson an còrr den latha – gu h-àraid a chionn ‘s gun robh mi an dùil 13 mìle a choiseachd air an fheasgar.

Dh’fhàs an t-sìde na b’fheàrr air an t-slighe gu deas, ge-ta, agus bha e blàth grianach ann an Carlisle “Cathair-bhaile nan Loch”, mar a th’ aca air a-nis. Bha e cho teth is gun robh agam ri suntan lotion (grian-dhìon?) a cheannach. Bha mi air briogais, lèine-t agus brogan spare a chur dhan bhaga agam air eagal’s gum biodh droch uisge ann ach cha robh mi idir an dùil ri grian!

Carlisle – Cathair nan Lochan

Fhuair mi an dàrna cofaidh den latha ann an Carlisle agus fhad’s a bha mi ga òl, thug fear dhomh copaidh den Telegraph. “Want a paper mate? They’re giving these away free at WH Smith and I don’t want it”. Taing arsa mise agus leugh mi beagan dheth. Wow! Abair “how the other half live”. Thug mi sùil troimhe agus tha e doirbh dhomh creidsinn gu bheil daoine ann a tha ag aontachadh ri beachdan muinntir an Telegraph agus gu bheil duine sam bith actually ga leughadh!

Ghlac mi an trèana dhan Chaisteal Nuadh an uair sin agus bha blas Geordie cho laidir air stiùirche na trèana is nach do thuig mi mòran dheth nuair a leugh e a-mach ainmean nan stèiseanan!

Agus leis a sin, air adhart gu Haydon Bridge. Bha mi a’ lorg a’ bhus gu Alston ach cha b’ urrainn dhomh stad nam busaichean a lorg air a’ mhapa. Bha e cudromach gum faighinn am bus oir chan eil ach aon ann gach latha, Chaidh mi gu Ionad Fiosrachaidh an Luchd-turais is thuirt iad nach robh stad bus ann idir airson na seirbheis a bha sin agus gum feumainn seasamh taobh a-muigh nan taighean beaga.

  Seo Haydon Bridge ach càite bheil stad nam busaichean?

Mar a thachair e, chunnaic fear as an sgìre mi agus mi a’ coiseachd mun cuairt le coltas caillte orm. “Eil thu a’ lorg bus Alston”, thuirt e le blas sgoinneil Geordie. “Chan eil stad bus ann idir – dìreach seas an sin ri taobh nan taighean beaga”. “Dè na taighean beaga” arsa mise “Chan eil mi gam faicinn”. “Tha an soidhne air cul nam preasan sin, chan fhaic thu e! Fan an sin gus an tig am bus”

Is math gun do choinnich mi ris!

‘S e baile inntinneach a bh’ ann an Haydon Bridge. Mhothaich mi gun robh bratach Northumbria anns a h-uile àite, mar a tha cumanta anns an sgìre, agus gun robh  talla ann air an robh the Oddfellows Hall. Ainm cool!

Bratach Northumberland

An uair sin, ghlac mi am bus agus bha e gu math làn. Gu h-annasach, bha tè na suidhne faisg air an dràibhear a bha na mac-samhail de Helen Mirren!

Na caill am bus seo – chan eil ach aon ann gach latha!

Mar a thuirt mi sa bhloga mu dheireadh, chaidh an rathad-iarainn gu Alston a dhùnadh ann an 1976 nuair a chaidh na rathaidean dhan bhaile a leasachadh. Cha robh coltas ro leasaichte air an rathad, ge-ta. Bha e coltach ri rudeigin a-mach a James Bond – rathad beanntach, cas, cumhang le tòrr mòr lùban S agus an àite a bhith ann an Aston Martin, ‘s ann a bha sinn ga dhèanamh ann am bus! Cha mhòr nach robh cur na mara orm!

Ri leantainn..

Alasdair

Air a phostadh ann an Alston, busaichean, buses, England, Haydon Bridge, Railways, rathaidean-iarainn dùinte, Sasainn, South Tynedale Railway, Trains, treanaichean | Air a thagadh , , , , , , , , | Sgrìobh beachd

Turas gu Cumbria taobh Loch Garman #gàidhlig

Tha an teaghlach air a dhol gu Cair Ail a-nochd airson beagan làithean còmhla ri mo mhàthair is clann mo pheathair is mar sin, tha mi leum fhèin aig an taigh. Deagh leisgeul airson splaoid a chur air dòigh gu rathad-iarainn air choireigin!

Cho-dhùin mi gum biodh e math a dhol gu Rathad-iarainn Tynedale a Deas ann an Cumbria a-màireach. ‘S e rathad-iarainn caol-ghèidse snog a th’ ann agus bha mi ann aon turas roimhe 9 bliadhna air ais. ‘S e an duilgheadas a th’ ann gu bheil e gu math doirbh a ruighinn.

Stèisean Alston, South Tynedale Railway, Cumbria

Tha Alston na bhaile-margaidh snog a tha suidhichte àrd anns na Pennines ann an Cumberland faisg air a’ chrìch le Northumberland. B’ àbhaist rathad-iarainn a bhith ann don bhaile, meur-loidhne a’ dol 13 mìle gu deas bhon loidhne eadar Carlisle agus an Caisteal Nuadh aig stèisean Haltwhistle.

Seo dealbh den loidhne mar a bha i (prìomh stèiseanan a-mhàin).

South Tynedale pre 76

Mhol Beeching gun dùnadh an loidhne seo anns na 60an, ach bha na bailtean air an loidhne seo cho iomallach is na rathaidean cho dona, gu h-àraid anns a’ gheamhradh, is nach deach a dhùnadh gus 1976 nuair a dh’fhosgail rathad ùr dhan bhaile.

Dh’fheuch luchd-iomairt ris an loidhne a cheannach nuair a dhùin i ach thug BR air falbh an trac gu math luath. Ged nach do shoirbhich leis an iomairt gus an loidhne air fad a ghlèidheadh, ge-ta, fhuair an rathad-iarainn cothrom stèisean Alston agus beagan den t-slighe a ghabhail thairis aig taobh deas an loidhne. Dh’ath-fhosgail mu mhìle den loidhne ann an 1983 agus tha an rathad-iarainn air leudachadh iomadh turas bhon uair sin.

Seo an rathad-iarainn mar a tha e a-nis.

south tyndale post 76

Tha an loidhne a’ ruith bho Alston gu Lintley Halt aig an ìre seo, mu 3 mìle uile gu lèir agus thathar a-nis ag amas air stèisean Slaggyford le amas san uine fhada gus an loidhne ath fhosgladh fad na slighe gu Haltwhistle.

‘S e an duilgheadas a th’ ann gu bheil e gu math doirbh an rathad-iarainn a ruighinn tro chomdhail phoblach an-dràsta – chan eil ach aon bhus gu Alston gach latha!

Air an adbhar seo, bha tòrr obair planaidh a dhìth gus turas a chur air dòigh. Bha am bus gu Alston sa mhadainn taobh stèisean Haydon Bridge aig deagh àm ach tha am bus a tha a’ dol air ais feasgar caran anmoch agus cha bhithinn air Glaschu a ruighinn gus às dèidh 10f. Dè dheanainn?

An uair sin, chuimhnich mi gu bheil làrach na loidhne air fad a-nis na slighe-coiseachd/baidhseagal air a bheil the South Tyndale Trail. Mar sin, tha mi a’ dol a choiseachd air ais gu stèisean Haltwhistle gus an trèana air ais a Ghlaschu a ghlacadh. Tha mi dìreach air fitness tracker (tracadair-fallaineachd?) a cheannach agus ‘s e Garmin a th’ ann. Mar Ghàidheal, ‘s e “Loch Garman” a th’ agam air agus bidh mi ga chleachdadh airson obrachadh a-mach cia mheud ceum a bhios ann dhan stèisean!

‘S e 13 mìle a th’ ann uile gu lèir ach tha e a’ dol tro sgìre bhreagha agus bi cothrom agam na seann stèiseanan uile fhaicinn agus dealbhan a thogail.

Cò aige tha fios – dh’fhaoidte gum bi cothrom agam an ceann 20 bliadhna dealbhan “before and after” a dhèanamh leis na dealbhan a thogas mi a-màireach agus dealbhan bhon rathad-iarainn ath-fhosgailte fad na slighe gu Haltwhistle.

Alasdair

Air m’ ipod: Thin Lizzy Nightlife (1974), 6/10.

Air a phostadh ann an rathaidean-iarainn, rathaidean-iarainn dùinte, Rathaidean-iarainn glèidhte | Air a thagadh , , , , , , , , , , , | Sgrìobh beachd