Caledonian Railway Breichinn – Turas gu Cathair-bhaile nam Burgairean! #gàidhlig

Tha poileasaidh ùr agam gum bi mi a’ cleachdadh còmhdhail phoblach a-mhàin gach turas a tha mi a’ dol gu rathad-iarainn glèidhte. Mar as trice, tha sin furasta gu leòr, ach uaireannan tha tòrr mòr obair planaidh a dhìth.

‘S ann air an adbhar seo a dhùisg mi air 7m Disathairne sa chaidh gus bus 07:30 eadar Cair Ail (Crail) agus Cill Rìmhinn a ghlacadh airson a dhol dhan Chaledonian  Railway, Breichinn ann an Siorrachd Aonghais. Bha agam ri dà bhus fhaighinn an tòiseach – Cair Ail gu Cill Rìmhinn, Cill Rìmhinn – Stèisean Luacharas (Leuchars – LEU) agus an uair sin trèana bho Luacharas (LEU) gu Mon Rois (Montrose – MTS) agus an uair sin, bus eile bho Mhon Rois gu Breichinn (Brechin).

Busaichean gu leòr aig Stèisean Luacharais (LEU)

Nam bithinn air an t-slighe a dhèanamh bho chionn fhada, b’ urrainn dhomh a bhith air a dhol air an rathad-iarainn fad na slighe air dìreach dà thrèana: Cair Ail-Luachras-Dùn Dè; Dùn Dè-Mon Rois-Breichinn – turas nas giorra is nas fhasa.

Chòrd an turas bus rium, ge-tà, gu sònraichte am bus eadar Cair Ail agus Cill Rìmhinn (àireamh 95: “The Coastliner: Liobhann-Cill Rìmhinn) a tha a’ dol tro na h-aon bhailtean ri Rathad-iarainn Costa an Ear Fhìobha, a dhùin ann an 1965. Tha an sgìre seo – an Neuk an Ear – brèagha fhèin agus gheibh thu na seallaidhean as fheàrr bho na busaichean dà-ùrlair air an 95.

Ged nach eil an rathad-iarainn a’ dol gu Cill Rìmhinn tuilleadh*, gheibhear tiocaidean trèana bho Luacharas, a’ gabhail a-staigh an turas bus eadar Cill Rìmhinn agus Luacharas agus ‘s e sin na rinn mi. Mar a thachair e, bha am bus tràth agus fhuair mi trèana na bu thràithe na bha mi an dùil.

Às dèidh turas rèile goirid is luath gu Mon Rois, cheannaich mi paidh macaroni anns a’ Cho-op ri taobh an stèisein agus ghlac mi am bus gu Breichinn.  ‘S e turas gu math snog a bh’ ann le deagh shealladh de theàrmann nàdair Amar Mhon Rois.

Tha stèisean Bhreichinn gu math faisg air meadhan a’ bhaile – no meadhan na cathrach – oir ‘s e Brechin city a th’ aig muinntir an àite air. ‘S e terminus mòr dùthchail a th’ ann an stèisean Bhreichinn agus chan eil  stèisean sam bith eile air fhàgail ann an Alba a tha coltach ris.

Stèisean Bhreicinn, Schd Aonhais

Stèisean Bhreicinn, Schd Aonhais

Bidh an rathad-iarainn a’ cumail latha diosail gach Disathairne agus latha smùid gach Didòmhnaich as t-samhradh. Chaidh mi ann air an Disathairne oir ‘s fheàrr leam dìosal agus ‘s e clas 27 a bha gu bhith a’ tarraing na trèana. Reic deugaire, air an robh coltas Alan Lancaster aig Status Quo, tiocaid dhomh – bha e ro òg cuimhne a bhith aige air na 27s nuair a bha iad air na rathaidean-iarainn mòra – no air Quo fhèin – ach bha e gu math deidheil orra co-dhiù a rèir coltais!

Alan Lancaster – an dàrna fear bhon deas

Tha an rathad-iarainn a’ ruith tro thalamh àiteachais brèagha ann an siorrachd Aonghais agus bha buntàta agus eòrna a’ fàs anns na h-achaidhean – deagh shealladh air latha brèagha samhraidh.

Chan eil Caledonian Railway Breichinn ceangailte ris an lìonra nàiseanta aig an ìre seo ach chan eil  e fada air falbh bho Mhon Rois. Tha an rathad-iarainn 4 mìle a dh’fhaid an-dràsta, eadar Breicinn agus Bridge of Dun ach dh’fhaodte gun tèid a leudachadh gu nas fhaisge air Mon Rois san àm ri teachd oir tha làrach na loidhne fhathast ann gu ceann rèile Dubton  (far an robh an ceangail ris an lìonra nàiseanta) agus cha bhiodh obair ro mhòr ann an trac a chur air ais.

Clas 27, Breichinn

Air a’ chiad trèana den latha, bu mhise an aon neach-siubhail agus bha deagh chòmhradh agam ris a’ gheàrd mun rathad-iarainn. Aig Bridge of Dun, an stèisean aig ceann eile na loidhne, chaidh an loco timcheall air an trèana agus chaidh an draibhear agus an neach-cuideachaidh aige a-staigh dhan t-seada loco. Bha iad ann fad ùine mhòr agus bha an geàrd a’ fàs an-fhoiseil gun robh an trèana gu bhith air dheireadh. “Dè tha iad ris? Eil iad a’ gabhail burgar no rudeigin?”, thuirt e.

Bha mi a’ smaoineachadh gun robh e ri fealla-dhà ach an ceann 10 mìonaidean, thàinig an loco air ais, leum an dràibhear dheth le burgar agus rola is isbeanan. Seo dhutsa, arsa e agus thug e an rola is isbeanan dhomh! Abair duine còir. Bha mi uamhasach taingeil ach mhìnich mi dha gur e veggie a th’ annam agus thug e dhan gheàrd e!

An àite a bhith a’ dol air ais sa bhad, dh’fhuirich mi aig stèisean Bridge of Dun agus choisich mi mun cuairt rud beag. Tha iad air tòrr obair gàirnealarachd a dhèanamh anns na stèiseanan agus bha flùraichean air feadh an àite. Tha an rathad-iarainn air bileag snog a dhèanamh le mapa de chuairtean faisg air an stèisesan agus choisich mi suas gu House of Dun agus air ais fhad’s a bha mi a’ feitheimh ris an ath thrèana. Tha cothrom ann coiseachd gu Amar Mhon Rois cuideachd agus bhithinn air a dhèanamh nan robh barrachd tìde agam.

‘S e stèisean gu math mòr a th’ ann am Bridge of Dun ged a tha e ann an àite gu math iomallach oir ‘s e an ceann-rèile a bh’ ann airson meur-loidhne Bhreicinn agus bha e cuideachd air an t-seann phrìomh loidhne gu Peairt.

Stèisean Bridge of Dun, Schd Aonghais

Tha Rathad-iarainn Caledonian Bhreicinn e a’ toirt dhut deagh shealladh de mheur-loidhne dùthchail air a’ Ghalldachd mus robh na gearraidhean mòra ann sna 60an. Mholainn gu mòr e.

Alasdair

* Tha iomairt ann gus rathad-iarainn Chill Rìmhinn ath-fhosgladh cuideachd.

An t-slighe: Bus 95 (Coastliner), Bus 99 (the Taysider), trèana: LEU-MTS, Bus 30 (Stèisean Mhon Rois-Breichinn), rathad-iarainn Caledonian, Breichinn: Breichinn-Bridge of Dun agus air ais. Railmiles: 86.

Air m’ipod: the Skids Days in Europa, 8/10; Status Quo – an lineup tùsail beò ann an Glaschu 2012, 8/10.

Air a phostadh ann an Uncategorized | 2 beachd(an)

An rathad-iarainn as giorra air a’ Ghàidhealtachd #gaidhlig

Is iomadh rathad-iarainn a chunnaic mi ri mo latha is ri mo linn ach cha robh gin aca cho annasach ris an fhear a chunnaic mi ri taobh stèisean Raoghaird (Rogart – ROG) air Loidhne a’ Chinn a Tuath bho chionn goirid.

Mhothaich mi bliadhnaichean air ais gun robh shunter beag anns a’ ghàrradh aig ostail Sleeperzzz aig seann togalach an stèisein anns a’ cheàrnaidh iomallach seo de Chataibh ach cha do thuig mi idir gun robh trac ann cuideachd.

Shunter aig Stèisean Sgìre Raoird

Tha mi air a bhith ag obair air prògram do BhBC Alba mu rathaidean-iarainn air a’ Ghàidhealtachd agus mar phàirt de seo, bha cothrom agam agallamh a dhèanamh leis an eòlaiche còmhdhail Frank Roach a tha ag obair aig HITRANS agus a tha mion-eòlach air loidhne a’ Chinn a Tuath. ‘S ann le Frank agus a bhean Ceit a tha Sleeperzzz cuideachd agus mar sin, dh’fhaighnich mi dha mun t-shunter aige.

“O, tha e ag obrachadh”, arsa e, “agus tha loidhne ghoirid ann cuideachd!” Ma thig sibh dhan taigh agam feasgar, tòisichidh mi an loco dhuibh!”

Bha sinn a’ filmeadh aig Snaidhm Georgemas (Georgemas Junction – GGJ), an ceann-rèile (junction) as fhaide a tuath anns an RA. Dh’fhaighnich mi dha dè an ceann-rèile as fhaide a deas. “St Erth Junction sa Chòrn” thuirt e, “agus ‘s ann a dh’fhas mi suas gu math faisg air”. Abair gaisgeach – tha trèana sa ghàrradh aige agus ‘s e Còrnach a th’ ann cuideachd. Dè cho cool sa tha sin!

Nuair a bha sinn deiseil ann an Gallaibh, rinn sinn air Raoghard agus air taigh Frank, far am faca sinn gun robh an shunter beag air tòiseachadh ceart gu leòr.

Tha an Rogart Railway dìreach mu 30 slat a dh’fhaid ach fhuair mi cothrom an shunter (air a bheil Dòmhnall mar ainm!) a dhràibheadh agus chòrd e rium glan. Fhuair mi tiocaid cuideachd.

Turas rèile mòr an t-saoghail! #gaidhlig #raoghard #rogart

‘S e fìor dheagh àite a th’ ann an Sleeperzzz – seann choidsichean rèile agus seann bhus a chaidh a sgeadachadh mar àiteachan fuirich. Tha iad gu math snog agus tha Mìcheal Portillo fhèin – rìgh nan rathaidean-iarainn – air fuireach ann.

Rathad-iarainn Raoghard, Cataibh

Nuair a bhios beagan airgid agam, nì mi an aon rud agus togaidh mi mo rathad-iarainn fhèin nam ghàrradh.

Alasdair

Air a phostadh ann an Uncategorized | Air a thagadh , , , , , | 1 bheachd

Club Med – Rathaidean-iarainn nan eilean meadhan-thìreach #gàidhlig

Tha mi gu math dèidheil an dà chuid air trèanaichean is air eileanan is mar sin, chuir mi romhan rud beag rannsachaidh a dhèanamh air rathaidean-iarainn  eileanach na h-Eòrpa.

Tha mi air suil a thoirt air Eilean Wight is Eilean Mhanainn mar-thà ach tha mi a’ dol beagan nas fhaide a deas an turas seo, gu na h-eileanan meadhan-thìreach.

Class 483, Ryde Pier Head, Eilean Wight

Tha na h-eileanan meadhan-thìreach gu math inntinneach ma tha ùidh agad ann am mion-shluaghan, mion-chànanan is poileataics oir tha fèin-riaghladh aig tòrr aca agus tha gluasadan airson neo-eisimeileachd no barrachd fèin-riaghlaidh aig cuid aca cuideachd.

Seo na h-eileanan meadhan-thìreach aig a bheil rathaidean-iarainn:

Bratach Sluagh Meud
Corsaca  image 322,120 8,681 km2
Sardinia  image 1,661,189 24,090 km2
Sicily  image 5,043,380 25,460 km2
Mallorca  image 869,067 3,640 km2
Tenerife  image 889,936 2,034 km2

Tha rathaidean-iarainn eadar-chathrach aig Corsaca, Sicily, Sardinia agus Mallorca. Tha siostaman meatro ann am Mallorca agus Tenerife.

Bha rathaidean-iarainn ann an Cìopras (1905-1951) is Malta (1883-1931) uair ach dhùin iad bho chionn fhada. Cha robh rathad-iarainn ceart riamh ann an eileanan na Grèige.

Agus ged nach eil iad anns a’ mhuir-mheadhan tìreach, is fhiach e sùil a thoirt air na h-Eileanan Canàrach (an Spàinn) agus Madeira (Portugal) san Atlantaig a Tuath cuideachd. Bha rèile-beinne ann am Madeira bho 1893 gu 1943 ach chan eil rathad-iarainn sam bith san eilean a-nis. Ann an Tenerife, ge-ta, tha siostam trama ann a dh’fhosgail an an 2007 a’ ceangal Santa Cruz de Tenerife agus La Laguna

Ma tha thu ag iarraidh trèanaichean cho math ri grian, deagh bhiadh agus tràighean brèagha, coma leat Club 18-30 no Club Med, seo an roghainn dhut!

Alasdair

Rathad-iarainn Sicily

Rathad-iarainn Sicily

IMG_6192Rathad-iarainn Mallorca

Rathad-iariann Sardinia

Rathad-iariann Sardinia

Meatro Tenerife

Meatro Tenerife

Chemins de Fer de la Corse

Chemins de Fer de la Corse

Air a phostadh ann an Metrothan, rathaidean-iarainn, tramaichean | Air a thagadh , , , , , , , , , , , , , , , , | 1 bheachd

Trèana Dhè – Rathaidean-iarainn ann am Meanbh-stàitean na h-Eòrpa

Rinn mi sreath air a’ bhloga seo bho chionn greiseag mu “rathaidean-iarainn san t-saoghal ùr”, a’ coimhead air cuid de na dùthchannan as motha san t-saoghal mar Chanada is na Stàitean Aonaichte.

Sa phost seo, bheir mi sùil air na rathaidean-iarainn anns na dùthchannan as lugha san Roinn Eòrpa – na meanbh-stàitean.

Tha còig dhiubh ann uile gu lèir: Andorra, A’ Bhatacan, Liechtenstein, Monaco agus San Marino.

Meanbh-staitean na h-Eorpa

Meanbh-staitean na h-Eorpa

Tha na stàitean seo gu math beag a thaobh an dà chuid meud agus a thaobh àireamh an t-sluaigh ach a dh’aindeoin seo, tha iad uile gu math beartach is soirbheachail agus tha iad uile a’ còrdadh gu mòr ri luchd-turais.

A bheil rathaidean-iarainn aca, ge-tà?

‘S e an fhreagairt gu bheil rathad-iarainn aig, no faisg air, na meanbh-stàitean air fad.

Dùthaich Bratach Meud Sluagh
Andorra  Flag_of_Andorra_svg 180.55 mìle 2 85,000
A’ Bhatacan  Flag_of_the_Vatican_City_svg 110 acair

(0.17 mìle 2)

900
Liechtenstein  125px-Flag_of_Liechtenstein_svg 61 mìle 2 37,000
Monaco  125px-Flag_of_Monaco_svg 0.78 mìle 2 35,000
San Marino  Flag_of_San_Marino_svg 24 mìle 2 32,000

Tòisichidh sinn le Andorra, a tha sna Pyrenees eadar stàit na Frainge agus stàit na Spàinne agus aig a bheil Catalànais mar an cànan oifigeil.

Chan eil rathad-iarainn ann an Andorra, is cha robh riamh, ach tha stèisean rèile gu math faisg air anns an Fhraing (ann an Catalunya a Tuath) aig a bheil ceangal bus do dh’Andorra: L’Hospitalet-près-l’Andorre.

Tha Monaco ri taobh stàit na Frainge cuideachd ach eu-choltach ri Andorra, tha stèisean anns an dùthaich fhèin, sin Monaco – Monte-Carlo, a tha air lìonra SNCF – companaidh rathad-iarainn nàiseanta na Frainge. Mar a bhiodh tu an dùil airson dùthaich a tha loma-làn playboys eadar-nàiseanta agus daoine fìor bheartach, ‘s e stèisean gu math spaideil a th’ ann. Ged a tha muinntir an àite a’ smaoineachadh gu bheil iad uamhasach posh, ge-tà, tha mi a’ smaoineachadh gur e Millport nam beartach a th’ ann, agus is fheàrr leam Port a’ Mhuilinn fhèin!

Gare de Monaco

Gare de Monaco

Tha a’ Bhatacan eadar Andorra agus Monaco a thaobh rathaidean-iarainn oir ged a tha rathad-iarainn is stèisean ann, chan eil seirbheisean cunbhalach ann do luchd-siubhail agus mar sin, feumar a dhol gu stèisean anns an Eadailt – air meatro na Roimhe no gu stèisean Naomh Pheadair air an lìonra nàiseanta – ma tha thu airson a dhol dhan Bhatacan air an trèana.

Mar phàirt de Chùmhnant Lateran a stèidhich a’ Bhatacan mar dùthaich ann an 1929, chaidh aontachadh gun rachadh rathad-iarainn a thogail dhan bhaile. Thòisich obair anns a’ bhad air an loidhne goirid seo bho Stèisean Pheadair san Ròimh agus dh’fhosgail e ann an 1933. Ged a chaidh an rathad-iarainn a thogail gus an dà-chuid luchd-siubhail is bathair a ghiùlain, cha deach a chleachdadh gu tric idir airson luchd-siubhail agus ‘s ann airson bathair as motha a chaidh a chleachdadh. Sna beagan bhliadhnaichean mu dheireadh, ge-tà, tha trèana shònraichte no dhà air a bhith air an loidhne dhan stàit bheag eaglaiseil seo. Tha mi an dòchas gum bi cothrom agam a dhol air trèana dhan Bhatacan latha de na làithean – ged nach eil creideamh sam bith agam, ‘s toil leam dùthchannan beaga, trèanaichean agus Ladainn!

Rathaidean-iarainn sa Bhatican

Rathaidean-iarainn sa Bhatican

Tha San Marino air a’ chuairteachadh leis an Eadailt cuideachd agus aig aon àm, bha rathad-iarainn ann eadar Rimini san Eadailt agus Cathair San Marino. ‘S e rathad-iarainn dealanach a bha seo a bha a’ dol tro tòrr mòr tunailean tro na beanntan. Dh’fhosgail e ann an 1932 ach gu mì-fhortanach, cha do mhair e fada oir chaidh a sgrios anns a’ Chogadh agus cha deach ath-thogail riamh.

Seann rathadiiarainn San Marino

Seann rathadi-iarainn San Marino

Airson a dhol gu San Marino, feumaidh tu bus fhaighinn bho stèisean Rimini. Ma tha ùidh agad ann an trèanaichean, ge-tà, tha trèana glèidhte ann taobh a-muigh fear de na tunailean. A bharrachd air seo, dh’fhosgail mu 800 meatair den rathad-iarainn mar rathad-iarainn glèidhte do luchd-turais ann an Cathair San Marino agus tha planaichean ann seo a leudachadh barrachd.

Treana gleidhte ann an San Marino

Treana gleidhte ann an San Marino

San mheanbh-stàit Eòrpach mu dheireadh, Liechtenstein, tha an t-seirbheis rèile as fheàrr oir tha ceithir stèiseanan anns an dùthaich. Tha iad uile air an loidhne eadar Feldkirch agus Buchs agus tha iad air an ruith le Österreichische Bundesbahnen no ÖBB, companaidh rathad-iarainn nàiseanta na h-Ostair.

Rathaidean-iarainn Liechtenstein

Rathaidean-iarainn Liechtenstein

Nam biodh an t-airgead agus an t-àm agam, bu toil leam a dhol air turas do na meanbh-stàitean Eòrpach uile air an trèana ach aig an ìre seo, tha e nas coltaiche gum bi mi a’ dol gu Monaco na h-Alba: Monaco nan daoine bochda – Port a’ Mhuillinn!

Millport

Alasdair

Air a phostadh ann an Uncategorized | Air a thagadh , , , , , , , , | 1 bheachd

Mae polisi newydd yma – dim Saesneg o gwbl! #gaidhlig

Rinn mi clas Wlpan Cuimris an Dùn Èideann le mo dheagh charaid Carol Zall bho chionn 20 bliadhna no mar sin. ‘S e deagh neach teagaisg a th’ann an Carol agus bha tòrr abairtean èibhinn ann a tha air mo theanga fhathast mar “oes newyd deg ceiniog gyda chi” (a bheil briseadh agad air 10 sgillinn!) agus “rhaglen arall o Batagonia? does bosib!” (prògram eile à Patagonia? Do chreidsinneach!).

Ged nach do chum mi orm le mo chuid Cuimris, bha e gu math feumail is gu math inntinneach. Bha mi a’ smaoineachadh air abairt Cuimris eile bhon chlas bho chionn goirid: “mae poilisi newydd yma – dim Saesneg o gwbl!” (“Tha poileasaidh ùr ann – gun Bheurla idir!”).

Tha poileasaidh ùr agam a-nis cuideachd. Chan ann a thaobh na Beurla (oir cha bhi mi ga cleachdadh an seo co-dhiù) ach a thaobh a’ chàir. Gun chàr idir! San àm a dh’fhalbh, airson a dhol gu rathaidean-iarainn glèidhte a bha doirbh a ruigsinn, bhithinn a’ dol ann sa chàr. Tha tòrr aca ann an àiteachan dùthchail agus ann an àiteachan a tha uamhasach fad air falbh bhon lìonra rèile. A-nis, tha mi a’ dol a dhèanamh mo dhithcheall a dhol air a h-uile turas air còmhdhail phoblach. Ma tha seirbheis bus idir ann, cleachdaidh mi e, no mur eil, thèid mi dhan stèisean rathad-iarainn as fhaisg orm is gheibh mi càr air mhall an sin airson nam miltean mu dheireadh.

Rathad-iarainn Tynedale a Deas, Alston, Cumbria (Cumberland). Tha seo air leth doirbh a ruighinn mur eil càr agad – chan eil bus ann a h-uile latha!

Bidh mi ag aithris air mar a thèid leum air a’ bhloga seo.

Alasdair

Air a phostadh ann an Uncategorized | Air a thagadh , , | Sgrìobh beachd