Rathad-iarainn Gibraltar

Fhuair mi leabhar inntinneach a-mach às an leabharlann bho chionn goirid mu thrèanaichean caol-ghèidse (narrow gauge).

narrow gauge

Nuair a smaoinicheas sinn air rathaidean-iarainn caol-ghèidse, mar as trice, bidh sinn a’ smaoineachadh air thrèanaichean beaga brèagha a-mach air an dùthaich – a’ Ffestiniog, an Talyllyn, an Corris agus mar sin air adhart.

Anns an leabhar Narrow Gauge Locomotives le Anthony Coulls, tha an t-ùghdar a’ coimhead air loidhnichean is locothan nach eil a cheart cho ainmeil no romansach – loidhnichean bathair ann am mèinnein is cuaraidhean agus eile.

San leabhar, ionnsaich mi gu bheil Taigh-tasgaidh Caol-ghèidse ann an Irchester, Northamptonshire anns a bheil tòrr eisimpleirean de na locothan den t-seòrsa seo.

Thug mi sùil air an làraich-lìn aca agus tha fiosrachadh mu loco a th’ aca air a bheil ‘An Rock’.

img_1066

‘The Rock”, Taigh-tasgaidh Caol-ghèidse Irchester (Bho Wikipedia commons)

Fhuair mi a-mach gun d’fhuair e a ainm bhon Rock of Gibraltar far an robh e ag obair uair.

Ged a tha ùidh mhòr agam ann an rathaidean-iarainn agus Tìrean Breatannach Thall-thairis (British Overseas Territories), cha robh càil a dh’fhios agam gun robh rathaidean-iarainn ann an Gibraltar uair.

img_1067

Bha lìonra gu math mòr de rathaidean-iarainn caol-ghèidse ann an Gibraltar airson bathair uair le còrr is 17 mìle de thrac anns na docaichean.

Cha robh trèanaichean luchd-siubhail no ceangal-rèile leis an Spàinn ann riamh.

Ach ged nach eil rathad-iarainn sam bith air fhàgail, tha “an Rock” fhathast a’ ruith ann an Northamptonshire.

1280px-Flag_of_Gibraltar.svg

Alasdair

Air a phostadh ann an caol-ghèidse, rathaidean-iarainn, rathaidean-iarainn dùinte, Rathaidean-iarainn neo-àbhaisteach, Uncategorized | Air a thagadh | Sgrìobh beachd

Carson nach eil barrachd rathaidean-iarainn glèidhte ann an Èirinn? #Gàidhlig #gaelic #cleachdi

Gach bliadhna eadar an Nollaig agus a’ bhliadhna ùr bidh mi a’ dol air turas rèile sònraichte. Am-bliadhna, bidh mi a’ dol gu Rathad-iarainn Dhún Phádraig agus Chontae an Dúin (the Downpatrick and County Down Railway) ann an Èirinn.

Tha mi uamhasach dèidheil air Èirinn agus rathaidean-iarainn na h-Èireann agus tha mi air a bhith air gach rathad-iarainn ann an lìonra Northern Ireland Railways agus air beagan ann an Lìonra Iarnród Éireann. A-nis, tha mi airson a dhol air an aon rathad-iarainn gèidse-choitcheann (standard gauge) ann an Èirinn air fad.

80 Class Thumper – tha fear aca glèidhte ann an Dún Pádraig a-nis

Tha e caran iongantach nach eil ach aon dhiubh ann an Èirinn. Rinn mi beagan rannsachaidh air àireamh nan rathaidean-iarainn gèidse-chotcheann glèidhte ann am Breatainn is Èirinn agus seo  mar a tha an suidheachadh:

1024px-Flag_of_England.svg Sasainn 68
A;ba bratach Alba

 

7
1200px-Flag_of_Wales_(1959–present).svg A’ Chuimrigh

 

5
800px-Flag_of_Cornwall.svg A’ Chòrn

 

2

Tha sluagh tòrr nas motha ann an Sasainn agus mar sin, bhiodh tu an dùil gum biodh tòrr a bharrachd ann an Sasainn ach tha e daonnan a’ cur iongnadh orm gu bheil nas lugha ann an Èirinn na ann an Alba,  a’ Chuimrigh no fiù ’s a’ Chòrn.

Seo cuid de na h-adhbharan airson seo nam bheachd:

Chaidh tòrr de na rathaidean-iarainn a dhùnadh na bu thràithe ann an Èirinn na ann am Breatainn. Chaidh an sgrios as miosa air rathaidean-iarainn Bhreatainn a dhèanamh eadar meadhan agus deireadh nan 1960an ach chaidh tòrr de na gearraidhean ann an Èirinn a dhèanamh na bu thràithe, gu sònraichte ann an Èirinn a Tuath far nach robh riaghaltas Stormont idir taiceil ris na rathaidean-iarainn. Thachair seo mus robh eisimpleir ann de rathaidean-iarainn glèidhte agus aig àm nuair nach robh cus airgead saor aig daoine ann an Èirinn no Breatainn.

Cha b’ ann gus na 1950an a chaidh a’ chiad rathad-iarainn glèidhte ann am Breatainn ath-fhosgladh – an Talyllyn sa Chuimrigh – agus b’ e loidhne phrìobhaideach chaol-ghèidse bheag a bha sin. Cha b’ ann gus na 1960an a chaidh a’ chiad rathad-iarainn gèidse-choitcheann a ghlèidheadh ann am Breatainn. B’ e seo am Bluebell Railway, ann an Sussex, Sasainn. Dh’fhosgail e ann an 1960 – a’ chiad rathad-iarainn gèidse-choiteann glèidhte san t-saoghal!

Gèidse – tha gèidse-choitcheann na h-Èireann (5’3”) eadar-dhealaichte ri gèidse-coitcheann sa chòrr den t-saoghal (4’8 ½“). Bha sin a’ fàgail nach gabhadh trèanaichean a cheannach bho dhùthchannan eile airson loidhnichean ann an Èirinn.

Cha robh Dai Woodman Èirinneach ann – Nuair a chaidh tòrr de na h-einnseanan smùid san RA a chur a-mach à seirbheis, chaidh tòrr aca a cheannach le gàradh-scrap Dai Woodman anns Y Barri anns a’ Chuimrigh. Cheannaich e na ceudan de locothan agus an uair sin, an àite a bhith gam briseadh sìos, chùm e iad agus dh’fhàg e iad sa ghàrradh aige fad iomadh, iomadh bliadhna. Cheannaich luchd-glèidhteachais iad uile thar nam bliadhnaichean. Bha seo uamhasach cudromach ann am fàs nan rathaidean-iarainn glèidhte ann am Breatainn.

Ann an Èirinn, chaidh cur às do locothan smùid na bu thràithe na ann am Breatainn cuideachd, a’ fàgail nach robh cus locothan smùid rim faighinn airson pròiseactan glèidhteachais.

An NCB – bha tòrr einnseanan smùid aig Bùird Nàiseanta a’ Ghuail ann am Breatainn a bha a’ fàgail gun robh tòrr locothan beaga smùid is diosail rim faighinn air deagh phrìs – cha robh sinn fìor ann an Èirinn far nach eil gual ri lorg.

Tha mi a’ smaoineachadh gur e sin as adhbhar nach eil barrachd loidhnichean glèidhte ann an Èirinn. Tha beagan loidhnichean caol-ghèidse (narrow gauge) ann, ach a-rithist, tha tòrr nas lugha ann na bhiodh tu an dùil bhon lìonra mòr chaol-ghèidse a bh’ ann an Èirinn uair.

A bheil adhbhar eile ann? A bheil mi ceàrr? Dè ur beachd?

Alasdair

 

 

Air a phostadh ann an Eirinn, rathaidean-iarainn, rathaidean-iarainn dùinte, Uncategorized | Air a thagadh , , , , , , | 2 beachd(an)

Tioraidh an-dràsta! #gàidhlig

Cha bhi mi a’ postadh an seo no air na meadhanan sòisealta eile airson greiseag.

Tha mi feumach air beagan fois.

Tha aon rud cinnteach, ge-tà, tillidh mi ann an uine nach bi ro fhada agus bidh an ath phost bloga a-mach ùine mhòr mus bi HS2 deiseil!

Taing dhan a h-uile duine a bha a’ faighneachd an robh mi OK an-dè. Tha mi ceart gu leòr agus tha sibh uile uamhasach còir.

Agus tha mi air a bhith a’ sgrìobadh a’ bhloga seo airson 9 bliadhna, is mar sin, tha tòrr ann ri leughadh ma tha ùidh agad ann an trèanaichean – agus streams of consciousness gun cheangal ri trèanaichean idir.

Agus tha na dealbhan trèana agam rim faicinn air Flickr.

Ri leantainn…

Alasdair

 

Air a phostadh ann an Uncategorized | 2 beachd(an)

Aiseirigh Eileanach – Loidhne Eilean Wight #gàidhlig

Tha mi uamhasach measail air Sasainn. Is fìor thoil leam bailtean mòra mar Lunnainn agus Bristol agus sgìrean dùthchail mar na crìochan leis a’ Chuimrigh. Tha Siorrachd Eabhraig – “an t-Siorrachd as motha agus as fheàrr ann an Sasainn” sgoinneil agus tha “Sgìre nan Loch” gu sònraichte math cuideachd.

Trèana aig Ryde Pier Head (RYP)

Agus a bharrachd air na h-àiteachan, tha na ficheadan de rathaidean-iarainn inntinneach ann le barrachd rathaidean-iarainn glèidhte ann an Sasainn na ann an àite sam bith eile san t-saoghal, saoilidh mi. Agus abair ceòl – seo an dùthaich a chruthaich meatailt throm, prog agus punc!

Mar neach-iomairt cànain cuideachd, tha e a’ còrdadh rium a bhith a’ dol gu àite far nach eilear a’ bruidhinn mion-chànan. Eu-coltach ris a’ Chuimrigh, Èirinn no a’ Chòrn mar eisimpleir, chan eil e a’ cur dragh sam bith orm nach eil na soidhnichean dà chànanach agus chan eil agam ri dragh a ghabhail mu cor na Gàidhlig, na Gaeilge no na Cuimris 7c fhad’s a bhios mi ann.

Chan eil ach aon rud mòr nach toil leam mu Shasainn – sin nach eil eileanan gu leòr ann! Tha beagan dhiubh an siud ‘s an seo ach chan eil e idir coltach ri Alba no Èirinn far an t-uamhas ann. Bha mi air beagan de na h-eileanan – na h-Eileanan Farne ar eisimpleir agus tha mi airson a dhol gu Lundy cuideachd latha de na làithean.

‘S e an t-eilean as motha ann an Sasainn Eilean Wight agus abair gur e eilean sònraichte a th’ ann oir tha rathad-iarainn ann a tha mar phàirt den lìonra nàiseanta (The Island Line: Ryde Pier Head-Shanklin) agus cuideachd, rathad-iarainn glèidhte (The Isle of Wight Steam Railway).

Tha Loidhne an Eilein fìor shònraichte oir tha e air a ruith le seann trèanaichean tiub bho Underground Lunnainn a chaidh a thogail air ais ann an 1938. Tha iad air a bhith a’ ruith air an eilean bho 1989 agus roimhe sin, bha trèanaichean tiub air an eilean a chaidh a thogail ann an 1923!

Seo mar a bha trèanaichean 1923 air Eilean Wight (Seo eisimpleir eile den chlas air a ghlèidheadh ann an Epping)

Chaidh mi ann gus am faicinn ann an 2013 agus tha e caran surreal a bhith a’ faicinn seann trèanaichean tiub air cidhe os cionn na mara seach fo shràidean Lunnainn agus gu dearbha, bidh daoine aig a bheil ùidh ann an trèanaichean a’ tighinn às gach ceàrn gus am faicinn.

Mi fhèin air taistealachd rèile dhan eilean, 2013

Tha trèanaichean tiub a’ ruith air an eilean a chionn ’s gu bheil ‘gèidse luchdachaidh’ (loading gauge) gu math beag ann is nach gabh trèanaichean àbhaisteach a chur ann, gu seachd sònraichte mar thoradh air tunail ann an Ryde a tha gu math ìosal. Ann an 1967, chaidh an còrr den lìonra rèile air an eilean a dhùnadh agus chaidh loidhne Ryde-Shanklin, an loidhne as trainge san eilean, a dhealanachadh agus a sgeadachadh.

A’ tighinn a-mach à Tunail Ryde

Ged a tha na trèanaichean snog agus mòr-chòrdte, tha iad gu math seann agus gu math doirbh a chumail a’ dol. Chan eil iad cunbhalach gu leòr agus tha an loidhne a’ call luchd-siubhail mar thoradh air seo. Tha an rathad-iarainn uile ann an droch stàit leis a’ chidhe ann an Ryde cha mhòr a’ tuiteam às a’ chèile agus tha an trac gu math cugallach cuideachd. Fad bhliadhnaichean, tha feum air a bhith air ùrachadh mòr air a’ bhun-structar agus air na trèanaichean agus bha cunnart ann gun rachadh an loidhne a dhùnadh air fad.

Bha an riaghaltas a’ beachdachadh air an loidhne a thoirt a-mach às an lìonra nàiseanta gus am biodh i air a ruith leis a’ choimhearsnachd, is dòcha mar slighe-trama seach mar rathad-iarainn àbhaisteach. Cha robh muinntir an àite idir ag aontachadh ge-tà oir bha iad a’ smaoineachadh gur e leisgeul a bha seo gus cuidhteas fhaighinn de loidhnichean nach robh a’ dèanamh prothaid agus nach biodh an loidhne seasmhach agus gur dòcha nach biodh e fada gus an rachadh a dùnadh. Bha daoine eile a’ faicinn cunnartan airson loidhnichean eile nach eil a’ dèanamh prothaid.

Fhuair sinn deagh naidheachd bho chionn goirid gu bheil Loidhne an Eilein gu bhith air a sgeadachadh le bun-structar ùr agus le trèanaichean ùra.

Uill, nuair a chanas mi trèanaichean ùra, tha mi a’ ciallachadh trèanaichean a chaidh a thogail ann an 1980! Tha iad gu bhith a’ cleachdadh ‘D-trains’ – seann trèanaichean D-stock bho Underground Lunnainn a tha gan ath-thogail. Seo post-bloga a sgrìobh mi mu dheidhinn nan D-train. Feumar a ràdh, ge-tà gur e trèanaichean ùr a th’ annta gu ìre mhòr gun mòran air fhàgail bhon aonad thùsail ach an t-slige.

Class-484001-Island-Line-1024x675

A’ tighinn a dh’aithghearr – trèana eileanach ùr! Clas 484

Clas a bhathar a’ bruidhinn air na D-trains a chleachdadh an toiseach, bhathar a’ beachdachadh air trèanaichean bataraidh a chleachdadh agus a bhith a’ cur às dhan dealanachadh (electrification) air an loidhne ach aig a’ cheann thall, dh’aontaich iad an treas rèile a chumail agus is math sin oir tha siostam treas rèile nas uaine na trèanaichean bataraidh ged a tha an dà chuid nas fheàrr na dìosal.

Thathar an dùil gun tèid na trèanaichean ùra dhan eilean ann an 2020. Tha mi an dòchas gum bi fèis rèile ann leis na trèanaichean ùra, na seann trèanaichean agus na trèanaichean smùid mus tèid na seann thrèanaichean a thoirt air falbh.

Alasdair

Air a phostadh ann an London Underground, rathaidean-iarainn, Rathaidean-iarainn neo-àbhaisteach, Sasainn, treanaichean, Uncategorized | Air a thagadh , , , , , , , , , , , | Sgrìobh beachd

It’s Wingardium leviosaaaa – turas gu Llynclys #gaidhlig

Às dèidh dhomh a dhol dhan chiad loidhne aig a’ Chambrian Heritage Railway ann an Croesoswallt/Oswestry, rinn mi gu deas gus an dàrna pàirt den loidhne fhaicinn.

Tha dà phàirt den loidhne fosgailte aig an àm seo agus tha iad ag amas air ceangal ri chèile ann an ùine nach bi ro fhada. Tha iad ag amas air an dà chuid a cheangal ris an Tanat Valley Light Railway cuideachd. Anns an dealbh gu h-ìosal chithear na planaichean airson fàs agus leudachadh an dà chuid aig a’ Chambrian agus an Tanat Valley Light Railway.

Add a heading (1)Tha an dàrna loidhne seo stèidhichte ann an Llynclys, baile beag ann an Sasainn le ainm Cuimris. Cha robh fhios agam idir ciamar a chanadh tu e – bha fhios agam gur e /ˈɬɨːnklɨːs/  a bhiodh ann sa Chuimris, ach cha robh fhios agam dè a bhiodh ann sa Bheurla. Mar sin, dh’fhaighnich mi ri fear a bha ag obair sa bhùth an sin agus thuirt e

“Uill, chanainnse /ˈɬɨːnklɨːs/ ach bha mi a’ fuireach anns a’ Chuimrigh fad iomadh bliadhna. Chanadh muinntir an àite /ˈlʌŋklɪs/”.

Mar sin, bha fios agam mu dheireadh thall!

Aig an ìre seo, tha an loidhne nas lugha na mìle a dh’fhaide. Tha e a’ tòiseachadh aig Stèisean Lynclys a Deas a tha dìreach beagan slatan deas air an stèisean thùsail a tha fhathast na thaigh prìobhaideach. Tha an rathad-iarainn ag iarraidh an loidhne a leudachadh tro ghàrradh an taighe latha de na làithean airson a dhol gu tuath airson ceangail a dhèanamh ri loidhne Chroesoswallt.

Tha stèisean Llynclys a Deas dìreach àlainn – blas den t-saoghal mar a bha e ron Mhorair Beeching (Tuiteam gun Èirigh air agus Leac air a’ Bheul) agus ghabh mi srùbag anns a’ ghrèin fhad’s a bha mi a’ feitheamh ris an trèana.

Clì: Stèisean Llynclys a Deas, Deas: Seann Stèisean Llynclys

Chaidh sinn air turas snog le loco dìosail agus coidse le compartments mar a chitheadh tu ann an Harry Potter. A bharrachd air an seann stuth, chunnaic mi grunn seann aonadan dìosail den t-seòrsa a b’ àbhaist a bhith a’ ruith air Loidhne Cànal Phàislig – clas 101. Bha e fìor mhath am faicinn a-rithist agus tha e math gu bheilear a’ glèidheadh trèanaichean nach eil buileach cho romansach ri Mallard no am Flying Scotsman.

Bho Chanàl Phàislig gu Shropshire!

Letheach slighe tron t-slighe, chunnaic sinn dithis a’ coiseachd air an loidhne leis a’ chù aca agus bha aig an dràibhear ri trod riutha is an cur far an trac!

 

Às dèidh sin, bha an t-àm ann a dhol dhan treas loidhne den latha, an Tanat Valley Light Railway (TVLR). Bha mi gu mòr airson an loidhne seo fhaicinn oir chan eil i fosgailte uamhasach tric agus chan eil mòran fiosrachaidh ri fhaighinn mu dheidhinn air-loidhne nas motha.

Bha loidhne a’ Chambrian ann an Croesoswallt/Oswestry uair na loidhne mhòr chudromach le seirbheisean do luchd-siubhail a bharrachd air bathar. Cha robh sin idir fìor a thaobh meur-loidhne Chuairidh Nantmawr far a bheil an  TVLR suidhichte. ‘S e loidhne bathair bheag a bh’ innte agus cha robh seirbheisean riamh ann do luchd-siubhail.

Tha e a-mach air an dùthaich agus gu math doirbh a lorg. Tha e dìreach mìle no dha air falbh bhon bhon chrìch leis a’ Chuimrigh, agus gu dearbh, chaidh mi dhan Chuimrigh fhad ’s a bha mi ga lorg. Chaill mi an siognal air a’ fòn làimh agam gu math gu math faisg air an àite agus chaidh mi an taobh ceàrr. Às dèidh dhomh tionndadh mun cuairt is tighinn air ais a Shasainn, lorg mi an rathad a-steach agus bha mi dìreach gu bhith a’ tionndadh a-steach dhan cheann-rathad as fhaisg air an rathad-iarainn nuair a rinn 4 Gearmailtich air motor-bhaidhsagalan ‘undertaking’ orm is chaill mi an rathad! Leis cho tana sa bha an rathad-aona shligheach seo, cha b’ urrainn dhomh tionndadh is bha agam ri dhol ann rathad eile air rathad lùbach, tana cas le feur a’ fàs sa mheadhan agus bha an t-eagal mòr orm gun tigeadh car an taobh eile – gu h-àraid a chionn ’s gun robh rudegin ceàrr air na h-indicators air a’ chàr a bh’ agam air mhal….

Rud a bha inntinneach, ’s e gun robh na h-ainmean-àite uile sa Chuimris – chan ann a-mhàin le ainmean le tùs Cuimris, ach a bha fhathast sgrìobhte ann an litricheadh na Cuimris: Nantmawr, Llandblodwel, Porth-y-waen is eile. Chunnaic mi crois-rathaid faisg air Nantmawr far an  robh a h-uile ainm sa Chuimris ged a bha gach àite ann an Sasainn!

Tha an rathad-iarainn ri taobh na h-aibhne Tanat agus às dèidh dhut a dhol suas rathad fada ann an sgìre fìor dhùthchail, ’s e a’ chiad rud a chì thu ach trèana mhòr dealanach den t-seòrsa a bhiodh a ruith eadar Lunnainn agus Clacton uair! B’ àbhaist dhi a bhith ann an Taigh-tasgaidh nan Trèanaichean Dealanach ann an Coventry gus an do dhùin e an-uiridh.

dscn8183

Tha trèana Clacton a-nis na chafè agus bùth agus cheannaich mi leabhar no dhà mu thrèanaichean.

Chan eil an loidhne ro fhada – dìreach 1/3 de mhìle aig an ìre seo ach tha mìle aca uile gu lèir agus tha iad ag obair air a’ chòrr den loidhne an-dràsta gus am bi e freagarrach airson trèanaichean a ruith- tha craobhan a’ fàs tron trac is bi feum aca air speal is tòrr mòr luibh-phuinnsean mus tèid an loidhne dad nas fhaide.

Bha cothrom agam a dhol air turas goirid ann an shunter beag.

 

Tha e follaiseach bhon bhidio dìreach cho feumach ’s a tha an loidhne air deagh chliob!

An uair sin, chaidh mi dhan ‘aona-rèile’ (monorail) – is dòcha an rathad-iarainn as neònaich ann an Sasainn. Tha cruinneachadh ann de sheann trèanaichean aona-rèile den t-seòrsa a bhodh ga chleachdadh air obraichean rathaid, ionadan uisge is eile far an robh feum aca air rathad-iarainn ach far an robh iad feumach air trac a ghabhadh a ghluasad.

Tha iad air cearcall a thogail den aona-rèile seo agus fhuair mi cothrom trèana a dhràibheadh. Tha iad a’ sgeachadhadh’monoloco’ an t-aon loco aona-rèile smuid san t-saoghal an-dràsta.

img_0218

Monoloco – an t-aon einnsean smùid aona-rèile san t-saoghal

Bubblecar rèile agus tòrr mòr charbadan aona-rèile

‘S e àite neònach ach math a th’ anns an Tanat Valley Light Railway agus tha mi a’ dèanamh fiughair ri dhol air ais – is dòcha air trèana fad na slighe bho Chroesoswallt!

Abair latha – trì rathaidean-iarainn, 3 tursan dhan Chuimrigh agus 3 tursan gu Sasainn.

Ri leantainn..

Alasdair

Air a phostadh ann an A' Chuimrigh, rathaidean-iarainn, Rathaidean-iarainn glèidhte, Sasainn, treanaichean | Air a thagadh , , , , , , , , | 2 beachd(an)