“Tha àiteachan far an rachadh do mhugaigeadh tron Chuimris” – turas dhan Chuimrigh 3 #gàidhlig

Sa phost mu dheireadh, bha sinn air Pwllheli a ruigsinn, ceann loidhne Costa a’ Chambrian.  Abair deagh bhaile!

Keith a Rhiseart ym Mhwllheli

Chualas is chunnacas Cuimris sa h-uile h-àite agus chaidh sinn gu bùth a bha a’ reic chuimhneachain do luchd-turais agus bha tòrr de na rudan sin anns a’ Chuimris. Chaidh sinn a-steach gu bùth charthannais an uair sin den t-seòrsa a chì thu air àrd-shràid sam bith agus bha na ficheadan de leabhraichean Cuimris ann. An uair sin, chunnaic mi bùth leabhraichean a bha a’ reic leabhraichean Cuimris a-mhàin.  Alba – TAKE NOTE!

Às dèidh srùbag ann an café (far an robh tòrr Cuimris ri cluinntinn!) bha an t-àm ann a dhol air ais dhan trèana. A-rithist, bhuail e orm cho coltach ri stèisean Mhalaig a bha Stèisean Pwllheli!

Às dèidh turas sgoinneil air ais, rinn mi fhèin is Rhisiart air Aberstwyth.

Nis, tha sinn uile air an t-seann sgeulachd seo a chluinntinn:

“Chaidh caraid agam a-steach gu taigh-òsta sa Chuimrigh/air a’ Ghàidhealtachd/air an Ghaeltacht agus bha a h-uile duine a’ bruidhinn sa Bheurla ach nuair a chaidh mise a-steach, thionndaidh iad gu Cuimris/Gàidhlig/Gaeilge”.*

Nis, ’s e urban myth grod a tha sin a bhios daoine a tha an aghaidh nam mion-chànan a’ sgaoileadh ged nach eil e idir fìor. An turas seo, ge-tà, thachair rudeigin coltach ris rium!

Chaidh sinn a-steach dhan taigh-òsta agus bha a h-uile duine a’ bruidhinn na Cuimris, ach nuair a choisich sinn a-steach, thòisich iad air Gàidhlig is Gaeilge a bhruidhinn!

Carson?

Bha sinn aig Pop-Up Gaeltachd is Gàidhealtachd far an robh tòrr oileanaich à Oilthigh Aberystwyth ann!

Pop Up

Chuir e iongnadh orm cho math sa bha a’ Ghaeilge aig na h-oileanaich agus bha dithis no triùr ann aig an robh Gàidhlig na h-Alba cuideachd. Fìor dheagh oidhche!

Bha sinn a’ bruidhinn rud beag mu mhion-chànanan agus dòighean airson a bhith a’ tomhas cho beòthail is seasmhach sa tha iad. Bha sinn a-mach air na diofar domains anns am bi cànanan gan cleachdadh. B’ e quote na h-oidhche “Tha àiteachan ann sa Chuimrigh far an rachadh do mhuggadh tron Chuimris! Tha mi a’ dèanamh fiughair ris an latha nuair as urrainn dhuinn sin a ràdh mun Ghàidhlig!

Ri leantainn…

Alasdair

*Dh’fheuch mi ris an urban myth grot seo fhuasgladh roimhe. Ma tha duine sam bith am beachd gun do thachair seo dhaibh, chanainn gur e fear de na rudan seo a bh’ ann:

– bha na daoine ri codeswitching eadar Beurla agus an cànan eile agus cha do thuig an neach-aithris gun robh iad a’ bruidhinn measgachadh den dà chuid.

– ma tha blas làidir a’ mhion-chànain air cuideigin, tha e uaireannan doirbh do dhaoine bhon taobh a-muigh obrachadh a-mach an e Beurla no am mion-chànan a tha iad a’ bruidhinn.

– Agus ma tha fios aig duine sam bith far a bheil an taigh-òsta seo air a bheil na daoine seo a-mach far a bheil a h-uile duine comasach air Gàidhlig a bhruidhinn, leig fios thugam agus thèid mi ann a h-uile oidhche!

Air a phostadh ann an A' Chuimrigh, Gàidhlig, Uncategorized | Air a thagadh , , , , , | Sgrìobh beachd

Turas gu Pwllheli – Malaig na Cuimrigh #gàidhlig

Nuair a bha mi nam bhalach òg, bha mapa agam den lìonra rèile agus bha ùidh daonnan agam anns na h-ainmean-àite anns a’ Chuimrigh, gu sònraiche Machynlleth agus Pwllheli agus na rathaidean-iarainn ann an taobh tuath na dùthcha. Bha coltas cho iongantach is neo-àbhaisteach orra agus bha mi riamh ag iarraidh a dhol ann. Agus bha mi dèidheil air Ivor the Engine nuair a bha mi beag cuideachd!

jones

An t-seachdain sa chaidh,  bha cothrom agam a dhol air loidhne a’ Chambrian mu dheireadh thall le mo chàirdean Rhisiart is Keith a tha a’ fuireach ann am Borth faisg air Aberystwyth.

Bha againn ri trèana fhaighinn bho Bhorth gu Ceann-rèile Dyfi an toiseach gus trèana eile a ghlacadh gu Pwllheli. Nuair a ràinig sinn an stèisean, ge-tà, fhuair sinn a-mach gun robh an trèana againn air a cur dheth. Air an adhbhar seo, bha againn ri dhèanamh air stèisean Ceann-rèile Dyfi sa chàr aig peilear ar beatha oir cha robh ach mu 20 mionaid gus am falbhadh an trèana.

Chan e cùis fhurasta a bha seo oir ’s e stèisean gu math gu math iomallach a th’ ann an Cyffordd Dyfi. Chan eil pàirce-chàraichean idir ann agus feumaidh tu coiseachd trì cairteil a’ mhìle sìos frith-rathad dùthchail gus a ruigsinn. Cha bhiodh sin fhèin cho dona ach cha robh ach 5 mionaidean gus an tigeadh an trèana agus bh’ againn ri ruith…

Trath sa mhadainn aig Ceann-rèile Dyfi

Bha sinn gu math sgìth nuair a thàinig an trèana ach cha b’ fhada gus an do dhìochuimhnich sinn mu dheidhinn sin a chionn ’s gun robh na seallaidhean cho sònraichte.

Tha loidhne Costa a’ Chambrian coltach ri Rathad-iarainn na Gàidhealtachd an Iar ann an iomadh dòigh. Tha i cliùiteach mar loidhne dhùthchail, breàgha, fhada an cois na mara agus tha an loidhne a’ sgàradh cuideachd leis na trèanaichean a’ dealachadh letheach slighe. Tachraidh seo anns a’ Chrìon-làraich ann an Alba agus ann am Machynlleth anns a’ Chuimrigh. ‘S e loidhne Aberystwyth loidhne an Òbain agus ’s e loidhne Pwllheli loidhne Mhalaig!

Tha loidhne Costa a’ Chambrian gu math coltach ri Loidhne a’ Chinn a Tuath gu Inbhir Ùige is Inbhir Theòrsa cuideachd. Tha an loidhne ri taobh a’ chladaich airson tòrr den t-slighe agus ged a tha an talamh beanntach, tha na beanntan nas cruinne agus nas ìsle na an fheadhainn a chitheadh tu air taobh an iar na Gàidhealtachd. Gu dearbha, shaoileadh tu gur ann air loidhne a’ Chinn a Tuath a bha thu, mur a b’ e ’s gun robh a’ mhuir air an taobh cheàrr!

Tha seallaidhean air leth den mhuir is den traigh agus de làraichean-eachdraidheil gu leòr, a’ gabhail a-steach Caisteal Harlech, Drochaid rèile ainmeil Abermaw (Barmouth) agus eile.

Ma tha thu deidheil air an sreath TBh the Prisoner, chì thu Portmerion cuideachd.

Tha rathaidean-iarainn glèidhte gu leòr ri taobh loidhne a’ Chambrian cuideachd – abair thusa gu bheil! Ann an Aberystwyth, tha an Vale of Rheidol. Faisg air Machynlleth tha Rathad-iarainn Corris. Air loidhne a’ chosta, thèid thu seachad air an Talyllyn, a’ chiad rathad-iarainn glèidhte ann am Breatainn. Faisg air Abermaw, chì thu rathad-iarainn beag an Fairbourne cuideachd.

An uair sin, nuair a ruigeas tu Porthmadog, tha thu ann an neamh nan trainspotter! An seo, tha am Ffestiniog, an rathad-iarainn caol-ghèidse as ainmeile air an t-saoghal, agus cuideachd, an Welsh Highland Railway – Rheilffordd Eryri agus an Welsh Highland Heritage Railway – Rheilffordd Ucheldir Cymru. Abair deagh àite – trì rathaidean-iarainn glèidhte, stèisean air an lìonra nàiseanta AGUS Cuimris ann cuideachd!

‘S e turas caran fada a th’ ann gu Pwllheli agus gu h-annasach, nuair a ruigeas tu do cheann-ùidhe, tha an stèisean car coltach ri Stèisean Mhallaig! Gu mì-fhortanach, ge-tà, chan eil sgeul air an Eilean Sgitheanach!

Ri leantainn…

Alasdair

Air a phostadh ann an A' Chuimrigh, caol-ghèidse, rathaidean-iarainn, Uncategorized | Air a thagadh , , , , , , , | 2 beachd(an)

Ag ath-Chuimreachadh Sasainn! Turas dhan Chuimrigh 1 #gàidhlig #cymraeg #gaelic

Bha mi anns a’ Chuimrigh na bu thràithe air a’ mhìos seo gus pàirt a ghabhail ann an deireadh sheachdain nan cànanan ceilteach ann an Llangranog ann an Ceredigion.

Ghlac mi an trèana gu Cryw (Crewe) an toiseach far an do ghlac mi ‘Cymrustar’ (clas 175), an trèana as Cuumriche anns a’ Chuimrigh a tha a’ ruith nan seirbheisean eadar-chathrach uile san dùthaich.

Cuimrighstar_IMG_0954

Clas 175 “Cymru-star” ann an Cryw

An uair sin, rinn mi air Yr Amwythig, no Shrewsbury mar a th’ aig muinntir an àite air. Bha cùisean cànain gu mòr air m’ aire nuair a bha mi a’ feitheamh air an trèana agam gu Aberystwyth ann. Mhothaich mi an toiseach gun robh fios air na sgrìnichean digiteach sa Chuimris mu loidhne fiosrachaidh sa Chuimris.

Chuir mi tweet gu ScotRail mu dheidhinn a’ moladh an aon rud airson Alba.

‘S e freagairt gu math snog a bha sin ach cho dhùin mi gun robh mi airson beagan rannsachaidh a dhèanamh air àite na Gàidhlig is na Cuimris air na rathaidean-iarainn.

Mar a thachair e, bha artaigil ann an Today’s Railways UK mu rathaidean-iarainn na Cuimrigh agus lorg mi seo (ATW = Arriva Trains Wales, na daoine aig an robh am franchise mu dheireadh sa Chuimrigh):

Cuimris_IMG_1015

Bha mi a’ smaoineachadh gum biodh feum againn air iomairt gus iomradh fhaighinn air a’ Ghàidhlig an ath thuras a thèid seirbheis ScotRail a-mach gu tairge ann am beagan bhliadhnaichean gus dèanamh cinnteach gum biodh seirbheisean Gàidhlig rim faighinn.

An uair sin, ge-tà, lorg mi an cuireadh gu tairgseachadh (invitation to tender) a chur Còmhdhail Alba a-mach anns a’ phròiseas tairgsidh airson an fhranchise Scotrail a th’ againn an-dràsta. Bha iomradh aig a’ Ghàidhlig ann mar a leanas:

Alba_1016

Inntinneach! Tha mi a’ dol a dhèanamh beagan rannsachaidh air a’ cheist seo gus faicinn na chaidh aontachadh aig a’ cheann thall. Cùm sùil air a’ bhloga seo airson barrachd fiosrachaidh!

Mar a thachair e, nuair a bha mi a’ smaoineachadh air ceist na Gàidhlig sa chafaidh ann an stèisean Shrewsbury, choisich Cathlin NicAmhlaidh bho Sgoil Eòlais na h-Alba a-steach. Bha i air an t-slighe gu Aberystwyth airson co-labhairt agus bha e math cothrom a bhith againn Gàidhlig a bhruidhinn ann an Shrewsbury agus, gu dearbh anns a’ Chuimrigh oir bha sinn a’ feitheamh ris an aon trèana!

Fhad ’s a bha mi air an trèana, bha mi an sàs ann an iomairt cànain eile – airson soidhnichean Cuimris ann an Sasainn. Seadh, soidhnichean Cuimris ann an Sasainn!

Carson?

Tha franchise ùr dìreach air tòiseachadh anns a’ Chuimrigh. Tha Còmhdhail Cuimrigh a-nis a’ ruith nan trèanaichean uile anns a’ Chuimrigh agus anns na Crìochan. Tha a’ chompanaidh le Riaghaltas na Cuimrigh, tha i air a ruith air stèidh neo-phrothaid agus tha planaichean leasachaidh mòra fa-near dhaibh.

Mar phàirt den fhranchise ùr, tha ath-bhrandachadh (rebranding) a’ dol air adhart leis na trèanaichean agus stèiseanan. Tha soidhnichean ùra gu bhith aig na stèiseanan uile a tha air an ruith le Còmhdhail na Cuimrigh. Tha na stèiseanan sa Chuimrigh dà-chànanach  ach tha beagan stèiseanan ann an Sasainn a tha air an ruith leotha cuideachd agus tha iad sin sa Bheurla a-mhàin.

Airson a dhol eadar taobh tuath agus taobh deas na Cuimrigh air an trèana, feumaidh tu dhol tro Shasainn agus tha cuid de na prìomh chinn-rèile (junctions) ann an lìonra na Cuimrigh ann an Sasainn – gu sònraichte Chester (Caer) agus Shrewsbury (yr Amwythig). Tha na stèiseanan seo air an ruith le Còmdhail Cuimrigh. Tha an aon rud fìor a thaobh stèisean mòr Hereford (Henfordd) agus stèiseanan beaga Llanllieni (Leominster) agus Llwydlo (Ludlow).

Tha mi fada den bheachd gum bu chòir soidhnichean dà-chànanach a bhith air an loidhne seo – gu sònraichte aig Chester agus Shrewsbury oir tha iad mar phàirt de lìonra rèile na Cuimrigh – prìomh chinn-rèile airson seirbheisean eadar taobh tuath, taobh deas agus meadhan na Cuimrigh.

Tha ainmean Cuimris air na bailtean seo agus tha muinntir na Cuimris eòlach orra. Nas cudromaich na sin, ged a chanadh cuid “Ach tha iad ann an Sasainn”, bha Cuimris ga bruidhinn anns na sgìrean sin le muinntir an àite bho chionn beagan ghinealachdan.  Mar sin, cha bhiodh e a’ sparadh ‘cànan cèin’ air an àite, ach a’ cur fear de na cànanan dùthchasach ann an Shropshire, Cheshire agus Herefordshire air ais far am bu chòir dhi a bhith!

Alasdair

Air a phostadh ann an A' Chuimrigh, England, Gàidhlig, rathaidean-iarainn, Sasainn, Uncategorized | Air a thagadh , , , , , , | 1 bheachd

An rathad-iarainn as neònaiche sna Stàitean Aonaichte #gàidhlig

Bha tòrr sna meadhanan bho chionn goirid mu na taghaidhean meadhan-teirm anns na Stàitean bho chionn goirid.

Coma leat na poileataigs, ge-tà – an robh fhios agad gu bheil rathad-iarainn fo-thalamh aig Capitol nan Stàitean Aonaichte ann an Washington? Chan eil mi idir a’ ciallachadh meatro Washington – subway mòr ceart le còrr is 90 stèiseanan agus an treas subway as motha sna Stàitean as dèidh New York is Chicago. ’S ann a tha mi a-mach air siostam subway beag bìodach a tha a’ ceangail Taigh nan Riochdairean agus an Seanadh agus na h-oifisean aca ri chèile.

Chan e dìreach aon loidhne a th’ ann – tha trì loidhnichean le sia stèiseanan san t-siostam! Dh’fhosgail a’ chiad loidhne ann an 1909 ach an siostam air fàs bhon uair sin. Tha dràibhear air tè de na loidhnichean ach ‘s e trèanaichean fèin-obrachail a tha air na loidhnichean eile.

A bheil thu ag iarraidh a dhol air? Faodaidh tu – cho fad ’s a thèid thu air turas oifigeil den Chapitol.

Alasdair

Air a phostadh ann an Rathaidean-iarainn neo-àbhaisteach, rathaidean-iarainn thall thairis, Uncategorized | Air a thagadh , | Sgrìobh beachd

Doirt beagan siùcair orm, ann an ainm a’ ghaoil! Turas gu Sheffield 1 #gàidhlig #gaelic

‘S iad an dà rud as fheàrr leam san t-saoghal rathaidean-iarainn agus roc cruaidh.

Gach bliadhna bidh mi a’ dol air turas rèile gu àite ùr eadar an Nollaig agus a’ bhliadhna ùr agus am-bliadhna bidh mi a’ dol gu cathair-bhaile ann an Siorrachd York aig a bheil cliù airson an dà chuid ceòl agus rathaidean-iarainn – Sheffield.

‘S ann à Sheffield a tha Def Leppard, còmhlan a bha na phàirt den New Wave of British Heavy Metal aig deireadh nan 70an agus an uair sin a dh’fhàs ainmeil airson roc cruaidh nas popaich, gu sònraichte ann an Ameireagaidh.

 

 

Na clàran as fheàrr aig Def Leppard

Bha cluicheadair giòtair sònraichte math aca – Steve Clark. Bha e fìor mhath air a’ ghiotàir is bha coltas gu math cool air cuideachd. Bha postair dheth agam air mo bhalla aig an taigh nuair a bha mi nam dheugaire. Gu mì-fhortanach, bha droch thrioblaidean dibhe aig Steve agus chaochail e mar thoradh air seo aig aois fada ro òg ann an 1991.

74fd74c96bd002150131ceb0666603d0--gibson-guitars-s-music

Tha Steve air a thiodhlacadh ann an Sheffield agus tha mi a’ dol a thadhal air an uaigh aige nuair a bhios mi ann.

Fhad ’s a bhios mi ann, agus fhad ’s a tha mi ag èisteachd ri Def Leppard (gu sònraichte On Through the Night, High N’ Dry agus Pyromania nuair a bha iad fhathast ri meatailt cheart!) bidh mi a’ dol air seirbheis rèile gu math ùr is gu math eadar-dhealaichte.

Chan e trama a th’ ann agus chan e trèana a th’ ann – ’s e a th’ ann ach trama-trèana – measachadh den dà chuid. Tha iad gu math subailte oir faodaidh iad ruith air an rathad-iarainn àbhaisteach agus air slighe-trama cuideachd, a’ gabhail a-steach a bhith a’ ruith air an t-sràid.

2l-image-131

Trama-trèana Sheffield

Tha siostam thramaichean ann an Sheffield mar-thà agus chaidh na trama-trèanaichean a thoirt a-steach airson ruith gu Rotherham, baile mòr faisg air làimh, air an lìonra-rèile nàiseanta agus air adhart gu stèisean ùr Rotherham Parkway.

Tha seo uamhasach math ach chan e gnothach furasta a th’ ann idir. Tha rathaidean-iarainn is slighean-trama gu math eadar-dhealaichte ged a ruitheas an dà chuid air rèilean.  Airson a dhol air an rathad-iarainn mhòr, feumaidh na trama-trèanaichean a bhith gu math làidir is luath. Bidh iad air a’ mhòr-loidhne far am bi trèanaichean àbhaisteach ann a tha gu math trom agus gu math luath agus mar sin, feumaidh iad a bhith gu math “crashworthy” air eagal ’s gum buail iad ann an trèana guail! Aig an aon àm, chan urrainn dhaibh a bhith ro mhòr is ro throm a chionn ’s gum bi iad a’ ruith air an rathad cuideachd far  am bi daoine is càraichean is luchd-baidhseagail ann. A bharrachd air seo, tha slighean-trama gu tric gu math cas is gu math lùbach – rud nach eil idir freagarrach airson trèanaichean àbhaisteach.

‘S e deuchainn a tha seo agus ma bhios e soirbheachail, dh’fhaodte gun tèid a chleachdadh ann am bailtean eile. Thathar a’ beachdachadh air an teicneòlas seo airson Port Adhair Ghlaschu, mar eisimpleir, leis na trama-trèanaichean a’ ruith eadar Glaschu Mheadhain agus Pàislig air an lìonra-rèile nàiseanta agus an uair sin, a’ ruith air an t-sràid bho Phàislig dhan phort-adhair.

Mar sin, cò aig a tha fios nach fhaic sinn na trama-trèanaichean ann an Alba fhathast.

Alasdair

Air a phostadh ann an rathaidean-iarainn, Rathaidean-iarainn neo-àbhaisteach, tramaichean, Uncategorized | Air a thagadh , , , , , , , , , | Sgrìobh beachd