Is toil leam a’ Chuimrigh, is toil leam gach gleann! #Gàidhlig

Bha sinn anns a’ Chuimrigh bho chionn goirid airson làithean-saora ann an Caerdydd (Cardiff) far a bheil caraid againn a-nis a’ fuireach.

Bha turas inntinneach againn ann agus bha cothrom againn modh-chòmhdhail gu tùr ùr fheuchainn.  Chaidh sinn gu Bristol air a’ phlèana  agus an uair sin, rinn sinn air meadhan a’ bhaile air a’ bhus bhon phort-adhair. Chan e bus àbhaisteach a bha seo ach ‘bus-treòraichte’ no ‘guided bus’.

Bus_on_the_Cambridgeshire_Guided_Busway,_in_Longstanton,_Cambridgeshire,_England

Bus air slighe-bus thrèoraichte ann an Siorrachd Cambridge (Bho Wikipedia Commons)

 

Dè th’ ann am bus-treòraichte? ’S e a th’ ann ach bus a bhios a’ ruith air slighe-bus threòraichte – rudeigin a tha car coltach ri rathad-iarainn le trac de choncraid seach rèilichean iarainn. An àite a bhith a’ ruith air rathad-àbhaisteach, tha na busaichean a’ ruith air slighe leotha fhèin. Tha ‘cuibhleachan treòrachaidh’ no ‘guide wheels’ air a’ bhus a tha ga chumail air an trac.

Bhiodh slighean-bus àbhaisteach a tha sgaraichte bhon trafaig a cheart cho math mar as trice ach le slighean-bus treòraichte, tha rud beag nas lugha de thalamh a dhìth agus gu tric, tha iad air an togail far an robh seann rathad-iarainn. Ann an suidheachadh mar seo, tha rùm gu leòr ann airson slighe-bus treòraichte far nach biodh rùm gu leòr ann airson slighe-bus àbhaisteach.

A bharrachd air an t-siostam ann am Bristol, tha siostaman ann an Cambridge, Leigh-Salford-Manchester agus Luton gu Dunstable.

Bha am bus-treòraichte ach chanainn gum biodh rathad àbhaisteach do bhusaichean a-mhàin a cheart cho math agus gum biodh slighe-trama, rathad-iarainn no busaichean-tràilidh na b’ fheàrr.

An uair sinn, ràinig sinn Bristol Temple Meads, cridhe ìompaireachd rathad-iarainn a’ Ghreat Western, aig a bheil togalach fìor àlainn a tha coltach ri àrd-eaglais no caisteal (ged nach eil mòran na bhroinn!).

Rinn sinn air Caerdydd an an trèana agus taobh a-staigh trì cairteil na h-uarach agus às dèidh turas tro Thunail an t-Severn, bha sinn ann am prìomh bhaile na Cuimrigh.

Clas 165 aig Caerdydd Canalog

An trèana eadar Bristol agus Caerdydd

Bha rugbaidh a’ dol air adhart eadar a’ Chuimrigh agus an Eadailt bha tòrr deoch is sabaid a’ dol ann am meadhan a’ bhaile le poileas agus luchd-ambulans air feadh an àite – agus bha dìle bhàite ann cuideachd. Uile gu lèir, bha e mar nach do dh’fhàg sinn Glaschu!

An ath mhadainn ann an solas an latha agus leis an turadh ann, bha cothrom againn coimhead mun cuairt agus faicinn cho math ’s a tha am baile. Tha mi air a bhith ann an Caerdydd turas no dhà roimhe ach bha mi ann le m’ obair agus chuir mi seachad a’ mhòr-chuid den àm aig Bae Caerdydd/Bàgh Chaerdydd faisg air an t-Seanadh Nàiseanta. An turas seo, bha sinn ann am mheadhan a’ bhaile.

Tha Caerdydd sgoinneil oir:

  • Tha Cuimris air feadh an àite!
  • Tha na bùithtean math – tha meadhan a’ bhaile tòrr nas beòthaile na meadhan Ghlaschu no Dhùn Èideann agus chan eil an uiread idir ann de bhùithean dùinte eu-coltach ri Sràid Sauchiehall a tha cha mhòr na fàsach sna làithean seo. Tha tòrr bùithtean beaga ann sna h-arcades ann am meadhan a’ bhaile agus chan e dìreach na mòr-bhùithtean àbhaisteach.
  • Tha Seanadh na Cuimrigh ann!
  • Agus, a-rithist, tha tòrr Cuimris ri faicinn – agus chuala mi i cuideachd trì no ceithir tursan.

Chaidh sinn air an turas bus fosgailte do luchd-turais agus chaidh sinn dhan Chaisteil. Tha an caisteal gu math psychedelic agus gu math coltach ri Mount Stuart ann an Eilean Bhòid, a chaidh a thogail leis an aon duine,  Marcais Bhòid.

Nuair a bha na nigheanan trang a’ dèanamh rudan eile, rinn mi air Stèisean Sràid na Banrigh (seadh, coltach ri Glaschu, ’s e Queen Street agus Central a th’ air na prìomh stèiseanan!) leis an amas barrachd de lìonra rèile na Cuimrigh fhaicinn.

Cha robh cus tìde agam agus mar sin, chuir mi romham a dhol air na loidhnichean mu dheireadh ann an Caerdydd fhèin nach do dh’fheuch mi roimhe.

Thoisich mi le meur-loidhne Coryton agus chaidh mi an uair sin gu Radyr (no Radur sa Chuimris). Nuair a bha mi òg, bha tòrr de na h-ainmean-stèisean sa Chuimrigh a’ còrdadh rium, gu sònraichte Radyr agus Cathays.  Fhuair mi cothrom a dhol gu Radyr mu dheireadh thall ach ’s e briseadh dùil a bh’ ann an Cathays – shaoil mi gur ann mar ‘Cathays’ a chanadh tu e ach a rèir coltais, ’s ann a tha e air fuaimneachadh mar ‘Cat-hays’ – chan eil sin idir cho snog!

Stèisean Coryton, Caerdydd

Abair deagh dhùthaich! Is toil leam a’ Chuimrigh, is toigh leam gach gleann…

Alasdair

 

Air a phostadh ann an A' Chuimrigh, busaichean, rathaidean-iarainn, rathaidean-iarainn dùinte, Uncategorized | Air a thagadh , , , , , , , , , , , , | Sgrìobh beachd

Tha a h-uile rathad (iarainn) a’ dol dhan Ròimh! #gàidhlig

Bidh mi fhèin is Jenny a’ dol dhan Ròimh airson latha no dhà anns a’ Chèitean.

Mar a thachair leis an turas againn gu Venice an-uiridh, cha do smaoinich mi idir mu thrèanaichean, tramaichean is tràilidhean fhad ’s a bha mi a’ cur an turais air dòigh. Cha robh fa-near dhomh ach làithean-saora romansach a bhith againn agus na seallaidhean suaicheanta fhaicinn.  Às dèidh làimh, ge-tà, fhuair mi a-mach gu bheil tòrr rudan inntinneach sa Bhaile Shìorraidh a thaobh rathaidean-iarainn.

Bha fhios agam gum biodh meatro is seirbheisean rèile ionadail ann, ach tha mi air faighinn a-mach gu bheil an dà chuid busaichean-tràilidh agus tramaichean ann a bharrachd air seo. Coma leum an Colloseum – tha busaichean-tràilidh anns an Ròimh!

Roma filosnodato (dual-mode trolleybus) built by Solaris

Wikipedia Commons: Le Steve Morgan – Own work, CC BY-SA 3.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=8637024

Tha na busaichean-tràilidh a’ ruith air bataraidhean ann am meadhan a’ bhaile eachdraidheil ach an uair sin, bidh iad a’ dol air na uèirichean airson a’ chòrr den t-slighe. ‘S e siostam ùr a tha seo a dh’fhosgail ann an 2005.

Tha mi an dòchas gum bi tìde agam turas a ghabhail air bus-tràilidh san Ròimh a bharrachd air a bhith a’ dol dhan Cholloseum agus dhan Bhatacan is mar sin air adhart.

A bharrachd air trèanaichean, tramaichean is tràilidhean, tha ùidh mhòr air a bhith agam fad mo bheatha ann am Meanbh-stàitean na Roinn Eòrpa cuideachd – Andorra, A’ Bhatacan, Lichtenstein, Monaco agus San Marino agus bidh e sgoinneil an Ròimh fhaicinn gus an tèid mi dhan Bhatacan.  Ma tha ùidh agad anns na dùthchannan beaga seo, faic an t-artagal a sgrìobh mi mu dheidhinn rathaidean-iarainn nam Meanbh-stàitean beagan bhlaidhnaichean air ais.

Bus-tràilidh na Ròimhe, dealbh le John Zebedee le a chead 

Busaichean tràilidh ann am meadhan a’ bhaile (gun uèirichean – air cumhachd bataraidh). Dealbh le John Zebedee le a chead 

Alasdair

Air a phostadh ann an busaichean-tràilidh, Uncategorized | Air a thagadh , , , | 1 bheachd

Bun-os-cionn Bahn Shasainn #gàidhlig

Thug sinn sùil roimhe seo air aona-rèile sgoinneil na Gearmailt – Schwebebahn Wuppertal – agus air a’ Bhennie Railplane faisg air Glaschu.

Fhuair mi a-mach bho chionn goirid gun robh planaichean ann uair gus aona-rèile a thogail ann an Leicester. Ràinig na planaichean ìre gu math adhartach anns na 1960an ach cha deach gabhail riutha aig a’ cheann thall.

img_1620

Plana de dh’aona rèile Leicester – ach cha do thachair e aig a’ cheann thall

Dh’ionnsaich mi mu dheidhinn seo bho mo charaid ioma-chànananch Rhisiart a thogadh anns a’ bhaile agus a tha a-nis a’ fuireach anns a’ Chuimrigh. Dh’innse e dhomh cuideachd gur e Caerlŷr a’ Chuimris air Leicester.

Is bochd nach deach bun-os-cionn bahn Leicester a thogail. Chan eil eòlas sam bith agam air Leicester agus chan eil am baile uamhasach ainmeil airson rud sam bith – ach le aona-rèile mar sin, bhiodh anaragan rèile mar mi fhèin air a dhol ann nan dròbhan bho air feadh an t-saoghail airson a dhol air!

Alasdair

Air a phostadh ann an England, Rathaidean-iarainn neo-àbhaisteach, Uncategorized | Air a thagadh , , , , , | Sgrìobh beachd

An Dr Beeching – namhaid na Cuimrigh agus na Cuimris #gàidhlig

Bidh fios aig luchd-leughaidh a’ bhloga seo nach eil mi uabhasach deidheil air an Dr Beeching (Tuiteam gun Èirigh air agus Leac air a’ Bheul).

Bha an Dr Olc na chathraiche air British Rail agus sgrìobh e an aithisg Reshaping Britain’s Railways ann an 1963 a mhol gun rachadh mun treas cuid de na stèisean rèile a dhùnadh agus nach biodh seirbheisean do luchd-siubhail ann tuilleadh air mu 5,000 mile de rathad-iarainn.

666

Rinn dùnadh nan rathaidean-iarainn sgrìos uamhasach ach nam bheachdsa, bha aon gheàrradh ann a bha gu sònraichte dona.

B’ e sin an rathad-iarainn eadar Aberystwyth agus Carmarthen anns a’ Chuimrigh. Rinn seo cron mòr air an dùthaich agus air a’ chànan.

Bha e follaiseach nach robh an Dr Olc a’ coimhead air a’ Chuimrigh mar nàisean idir oir b’ e seo an t-aon rathad-iarainn eadar taobh a tuath is taobh a deas na Cuimrigh. Tha ceanglaichean rèile matha ann eadar a’ Chuimrigh air fad agus Sasainn ach chan eil ceanglaichean matha idir ann eadar taobh tuath is taobh deas na Cuimrigh fhèin. Tha seo gu sònraichte dona a chionn ’s gu bheil e a’ fàgail nach eil ceanglaichean matha ann eadar na bailtean is sgìrean far a bheil a’ Chuimris as trèasa sa choimhearsnachd.

Cha bhiodh seo cho cudromach nan robh rathaidean luath math ann eadar taobh tuath agus taobh deas na dùthcha, ach cha robh sin ann aig àm Beeching agus gu dearbh, chan eil e ann san latha an-diugh nas motha.

Seo dealbh bho Wales Online a tha air sealtainn na rinn Beeching (Tuiteam gun Èirigh air agus Leac air a Bheul).

img_1626

Tha laigsean na lìonra rim faicinn air a’ mhapa seo de rathaidean-iarainn uile na Cuimrigh. Mar a chì thu, tha na loidhnichean uile a’ ruith bho iar gu ear agus chan eil mòran cheanglaichean ann eadar tuath is deas idir. Chan e siostam nàiseanta a th’ ann idir oir chan eil e a’ ceangail an nàisean ri chèile.

arriva-trains-wales-train-n

Gu fortanach, tha buidheann ann a tha a’ feuchainn ri cur an-aghaidh an ana-cheartais seo – Traws Link Cymru – a tha airson na loidhne bho thuath gu deas ath-fosgladh. Bhiodh seo math dhan eaconomaidh, dhan chànan agus dhan nàisean – le bhith a’ togail barrachd cheanglaichean taobh a-staigh na dùthcha.

Seo mapa a’ sealltainn cò ris a bu chòir dhan lìonra a bhith coltach (leis na loidhnichean a bu chòir a bhith air ath thogail ann an gorm is dearg).

cymru

Rinneadh sgrùdadh comais air na chosgadh e an loidhne eadar Caerfyrddin/Carmarten agus Aberystwyth ath-fhosgladh agus fhuaireadh a-mach gun gabhadh a dhèanamh air prìs £750m no mar sin. ‘S e airgead mòr a tha sin a rèir cuid, ach chosgadh Riaghaltas na Cuimrigh no na h-Alba no na RA sin air motorway gun fiù ’s a smaoineachadh mu dheidhinn. Gu dearbha, tha e coltach gun cosg an M4 Relief Road faisg air Casnewydd/Newport còrr is £1 billean. Bhiodh e tòrr na b’ fheàrr cur às dhan rathad sin agus dhan truilleadh a thigeadh na chois agus an t-airgead a cheachdadh gus an dùthaich aonachadh!

Alasdair

Air a phostadh ann an A' Chuimrigh, Ath-fhosglaidhean, Uncategorized | Air a thagadh , , , , | Sgrìobh beachd

Lionra thramaichean fantasach Inbhir Nis! #gàidhlig

Tha an sgrìobhaiche siubhail agus Esperantisto Inbhir Niseach Simon Varwell air artagal a sgrìobhadh a tha a’ beachdachadh air dè seòrsa siostam meatro a dh’fhaodadh a bhith aig a bhaile.

Chithear na molaidhean aige aig: http://www.simonvarwell.co.uk/iarann/

Gu math inntinneach!

Aig an àm seo, chan eil teansa sam bith gun rachadh siostam thramaichean a thogail ann am baile caran beag mar Inbhir Nis, ach tha gu leòr bailtean eile san Roinn Eòrpa den aon mheud agus aig a bheil siostaman còmhdhail den t-seòrsa a tha Simon a’ moladh.

Tha lèirsinn a dhìth oirnn ann an Alba a thaobh còmhdhail!

Alasdair

Air a phostadh ann an Uncategorized | Air a thagadh , | 1 bheachd