Rèilichean gu port-adhair Ghlaschu mu dheireadh thall? #gàidhlig

Tha e coltach gum bi e comasach a dhol gu Port-adhair Ghlaschu air rathad-iarainn mu dheireadh thall ann am 2025.

-LW

Busaichean a’ Phuirt-adhair – dh’fhaodte gum faigh iad an cuid P45s ann an ùine nach bi ro fhada!  

Tha Ceannardan Comhairle Ghlaschu agus Comhairle Rinn Friù air aontachadh air pasgan maoineachadh gus slighe-trama a thogail eadar Stèisean Sràid MhicIlleMhòire ann am Pàislig agus Port-adhair Ghlaschu. Feumaidh na làn chomhairlean bhòtadh air seo fhathast, ach tha mi an dùil is an dòchas gun aontaich iad.

Ma thèid an loidhne a thogail, bhiodh daoine a’ dol gu Pàislig air an trèana agus an uair sin, a’ dol air trama bhon stèisean dhan Phort-adhair.

A bharrachd air an sgeama bheag seo, thathar gu bhith a’ dèanamh sgrùdadh comais (feasibility study) air slighe-trama nas motha a thogail bhon phort-adhair air adhart gu Rinn Friù (am baile as motha ann an Alba aig nach eil ceangal rèile), ionad seopadaireachd Braehead, ‘Rionnag a’ Bhàis’ (Osbadal  a’ Chinn a Deas) agus a-steach gu meadhan Ghlaschu taobh Bhaile Ghobhainn.

’S e slighe-trama gu math goirid a bhios ann dhan phort-adhair – nas lugha na dà mhìle. Bhiodh an loidhne air fad gu Glaschu air a bheilear a’ beachdachadh mu 12 mìle uile gu lèir.

San ùine fhada,  chanainn gum feumar an loidhne air fad a thogail airson a bhith ciallach gu h-eacanomaigeach.  Tha tòrr chosgaisean ruith ann airson siostam thramaichean a tha a cheart cho àrd airson siostam beag  biodach ’s a bhiodh iad airson siostam nas motha. Feumaidh depot, goireasan càraidh is glanaidh, luchd-obrach agus tòrr a bharrachd a bhith ann mar eisimpleir.  A bharrachd air seo, ged a tha ceanglaichean bus, rèile no tasgaidh gu puirt-adhair daonnan gu math daor dhan luchd-siubhail, chan urrainnear cus iarraidh airson turas trama cho goirid – gu h-àraidh ma bhios agad ri tiocaid trèana  a cheannach cuideachd no tiocaid a cheannach a bhios a’ gabhail a-steach an dà-chuid trèana is trama.

Tha seo a’ togail cheistean inntinneach mun sgeama.

Ma tha e coltach gum bi slighe-trama a’ phuirt-adhair na loidhne ghoirid air leth agus nach tèid i dad nas fhaide, ghabhadh teicneòlas nas sìmplidh is nas saoire a chleachdadh na teicneòlas. Tha sgeama ann an Coventry an-dràsta mar eisimpleir gus slighe-trama a chur air dòigh a’ cleachdadh teicneòlas Very Light Rail. Bhiodh seo gu math saor. Le VLR, tha na tramaichean agus an trac nas aotruime agus tha iad a’ ruith air bataraidhean seach air uèirichean mar eisimpleir.

0_Screenshot-2019-09-06-at-095823

Dealbh de na tramaichean a dh’fhaodadh a bhith aig Coventry a dh’aithghearr

Ma tha ìre dè chinnt ann gun tèid an loidhne a leudachadh gu Glaschu, ge-tà, bhiodh e na b’ fheàrr a togail a’ cleachdadh teicneòlas àbhaisteach nan tramaichean.

Tha e cudromach gum bi cinnt ann air na ceistean seo mus tèid an sgeama air adhart. Bhiodh e daor is doirbh an loidhne a leudachadh ma thèid teicneòlas “Rèile Fìor Aotrom” a chleachdadh oir cha bhiodh e freagarrach airson slighe-trama mhòr fhada gu Glaschu agus dh’fheumadh iad cha mhòr tòiseachadh as ùr le trac ùr, tramaichean ùr, uèirichean ùra agus tòrr mòr obrach gus pìoban agus càballan a ghluasad. Air an làimh eile, mas e is gun rachadh an loidhne a thogail mar shlighe-trama àbhaisteach agus nach rachadh a leudachadh, bhiodh e gu math cosgail a ruith agus is dòcha gun cailleadh i tòrr mòr airgid.

Ged a tha na ceistean seo fhathast ann, tha mi gu math dòchasach gun tèid loidhne-trama air choireigin a thogail dhan Phort-adhair agus tha mi air mo dhòigh glan leis an naidheachd.

Cha robh mi daonnan cho cinnteach gun ruigeadh rèilichean am port-adhair, ge-tà, oir seo an treas sgeama.

An toiseach, bha GARL ann – Glasgow Airport Rail Link.  Chaidh bile tro Phàrlamaid na h-Alba ann an 2006 gus an loidhne seo a thogail ach chuir Riaghaltas na h-Alba às dhan phròiseact ann an 2009 mar thoradh air cor na h-eaconamaidh. ’S e rathad-iarainn àbhaisteach a bhiodh ann an seo le trèanaichean a’ ruith bho Stèisean a’ Mheadhain ann an Glaschu dhan Phort-adhair air meur-loidhne ùr bho Phàislig.

An uair sin, bha moladh ann gum biodh trèan-tramaichean ann. ’S e a th’ ann an trèan-trama ach carbad rèile a tha a’ comasach air ruith an dà chuid air rathaidean-iarainn agus air slighean-trama. An àite a bhith a’ togail rathad-iarainn ùr eadar Pàislig agus am port-adhair, bhiodh slighe-trama ùr ann na àite. Bhiodh an trèan-trama a’ dol air an rathad-iarainn àbhaisteach eadar Glaschu agus Pàislig agus an uair sin a’ dol air an loidhne trama dhan Phort-adhair. Cha deach seo aontachadh aig a’ cheann thall, ge-tà. Bha e na bu chosgaile na bhathar an toiseach, tha an teicneòlas fhathast caran ùr ann am Breatainn agus tha trioblaidean air a bhith aig an sgeama pìleat airson trèan-tramaichean ann an Sheffield. A rèir coltais, bhiodh e a’ ciallachadh cuideachd nach gabhadh an uiread de thrèanaichean àbhaisteach a ruith eadar Glaschu is Pàislig tuilleadh.

Cha bhi an loidhne ghoirid a thathar a’ moladh an-dràsta cho math ri GARL no ris an trèana-trama, ach mas e is gun tèid an loidhne air fad eadar Pàislig, am Port-adhair, Rinn Friù agus Glaschu air adhart, bidh e fada nas fheàrr.

Alasdair

Air a phostadh ann an tramaichean, Uncategorized | Air a thagadh , , , , , , , , | 1 bheachd

Am baile gun ainm – turas gu Rathad-iarainn Dhùn Phàdraig #gaidhlig

Thèid mi air turas rèile sònraichte gu àite eadar-dhealaichte gach bliadhna eadar an Nollaig agus a’ Bhliadhna Ùr.

Rathad-iarainn Dhùn Phàdraig agus Contae an Dùin

Anns na beagan bhliadhnaichean mu dheireadh tha mi air a dhol gu Meatro a’ Chaisteil Nuaidh, Loidhne Costa Cumbria (Carlisle-Barrow in Furness) agus air tramaichean Sheffield.

Am-bliadhna, chaidh mi gu Èirinn a Tuath agus Iarnród Dhún Phádraig agus Contae an Dúin. Tha mi air a bhith air a h-uile rathad-iarainn aig Northern Ireland Railways agus bha mi a-nis airson an aon rathad-iarainn gèidse-coitcheann glèidhte ann an Èirinn fhaicinn.

Thoisich an latha agam le tagsaidh aig 4:10m gus bus 4:45m bho Ghlaschu gu Port Adhair Dhùn Èideann a ghlacadh. Fhuair mi plèana 7:55m gu Beál Feirste Eadar-nàiseanta an uair sin.

Tha fios agad sa bhad far a bheil thu nuair a landaigeas tu anns a’ phort-adhair oir tha inneal-reic Taytos ann ‘The Taste of Nothern Ireland’!

Rud eile a tha inntinneach mun phort adhair, ’s e gu bheil tòrr shanasan ann airson ‘The Walled City’. A rèir coltais, tha a’ chonnspaid mu dè an t-ainm Beurla a bu chòir a bhith air Doire Chaluim Chille air fàs cho dona is nach eil iad fiù’s deònach ainm sam bith a chur air a’ bhaile!

Ghlac mi am bus gu Stèisean Bus Europa/Stèisean Rèile Mòr-shràid Bhictoria ann am meadhan a’ bhaile. Seo an dachaigh spioradail agam oir chan eil mòran rudan sa bheatha seo air a bheil mi cho dèidheil ri Northern Ireland Railways – an rathad-iarainn beag as fheàrr san t-saoghal!

Dà chlas 3000, Stèisean Mòr-shràid Bhictoria

Ghlac mi am bus an uair sin gu Dún Pádraig. Nam bithinn air a dhol ann ro 1950, b’ urrainn dhomh a bhith air an trèana fhaighinn fad nas slighe. Cha robh adhbhar agam a bhith a’ gearan, ge-tà oir tha an rathad àlainn le bailtean beaga agus achaidhean uaine agus beanntan rim faicinn.

Bha an trafaig cho gann sna saor-làithean is gun robh am bus againn ann an Dún Pádraig 20 mionaid air thoiseach. A chionn ’s gun robh mi tràth, chaidh mi a dh’fhaicinn Cathair-eaglais an Dúin a tha air cnoc os cionn a’ bhaile.

Tha Naomh Pádraig air a thìodhlacadh ann an cladh na h-eaglaise. Thathar ag ràdh gu bheil Calum Chille agus Naomh Brìghde, naoimh nàiseanta na h-Èireann uile air an tìodhlacadh san aon uaigh.

’S e baile àlainn a th’ ann le tòrr obraichean ealain, ionad mu Phàdraig agus taigh-tasgaidh an Dúin. Bu toil leam a dhol ann a-rithist gus barrachd fhaicinn de Dhún Phádraig.

An uair sin, bha an t-àm ann a dhol dhan stèisean agus cò a chunnaic mi an sin ach an YouTubaiche NIR Trainman a bhios a’ foillseachadh tòrr mòr bhiodiothan  mu rathaidean-iarainn na h-Èirinn. Bha e fìor mhath coinneachadh ris.

Bha latha diesel sònraichte ann le diofar sheòrsaichean locothan a ruith, cuid aca as a’ cheann a Tuath agus cuid eile às a’ Phoblachd.

Nuair a bha mi òg, bha mi a’ smaoineachadh gun robh coltas exotic is fiù ’s tropaigeach air trèanaichean na h-Èireann! Aig àm nuair a bha na trèanaichean ann am Breatainn uile air an dèanamh ann Breatainn leis an aon seòrsa coltas orra, thàinig a’ mhòr-chuid de na locothan Èireannach à Amerieagaidh no à Èirinn fhèin agus bha coltas agus dathan gu math eadar-dhealaichte orra.

Bha cothrom agam a dhol air cuid aca ann an Dún Pádraig.

NIR 80 Class Thumper

‘S e rathad-iarainn meadhanach ùr a th’ ann an loidhne Dhún Phádraig. Dhùin an loidhne thùsail bho Bhéal Feirste ann an 1950 agus nuair a thòisich an iomairt ath-fhosglaidh ann an 1985, cha robh rud sam bith air fhàgail – togalaichean, trac no rud sam bith eile. Ruith trèanaichean an toiseach ann an 1989 agus tha an rathad-iarainn air leudachadh bhon uair sin, le planaichean ann gus a leudachadh gu Baile Uí Dhúgáin (Ballydugan) ann an ùine nach bi ro fhada.

A Class

Bha e fìor mhath gun robh na soidhnichean ann an coidsichean Iarnród Éireann dà-chànanach.

Chithear Gaeilge gu leòr ann an Dùn Phàdraig!

Às dèidh turas air an trèana agus turas gu bùth is taigh-tasgaidh an rathaid-iarainn, bha an t-àm ann a dhol air ais a Bhéal Feirste.

Stèisean Sydenham

Bha tìde agam a dhol gu Stèisean Mòr-shràid Bhictoria agus dealbh no dhà fhaighinn mus d’rinn mi air an trèana airson Sydenham, an stèisean airson Port-adhair Cathair Bhéal Feirste  – Port-adhair George Best (no Port-adhairt Gary Moore mar a bu chòir a bhith air a chionn ’s gun d’rugadh an gaisgeach giotàir ann an Ard Mhic Nasca no Holywood faisg air làimh!)

29542710_2033213766896689_1280931464503688614_n

An dòchas gum bi deagh bhliadhna ùr agaibh uile a bhios loma-làn trèanaichean agus ceòl roc!

Alasdair

Air a phostadh ann an Eirinn, Gàidhlig, Uncategorized | Air a thagadh , , , , , , , , | 2 beachd(an)

Rathad-iarainn Gibraltar

Fhuair mi leabhar inntinneach a-mach às an leabharlann bho chionn goirid mu thrèanaichean caol-ghèidse (narrow gauge).

narrow gauge

Nuair a smaoinicheas sinn air rathaidean-iarainn caol-ghèidse, mar as trice, bidh sinn a’ smaoineachadh air thrèanaichean beaga brèagha a-mach air an dùthaich – a’ Ffestiniog, an Talyllyn, an Corris agus mar sin air adhart.

Anns an leabhar Narrow Gauge Locomotives le Anthony Coulls, tha an t-ùghdar a’ coimhead air loidhnichean is locothan nach eil a cheart cho ainmeil no romansach – loidhnichean bathair ann am mèinnein is cuaraidhean agus eile.

San leabhar, ionnsaich mi gu bheil Taigh-tasgaidh Caol-ghèidse ann an Irchester, Northamptonshire anns a bheil tòrr eisimpleirean de na locothan den t-seòrsa seo.

Thug mi sùil air an làraich-lìn aca agus tha fiosrachadh mu loco a th’ aca air a bheil ‘An Rock’.

img_1066

‘The Rock”, Taigh-tasgaidh Caol-ghèidse Irchester (Bho Wikipedia commons)

Fhuair mi a-mach gun d’fhuair e a ainm bhon Rock of Gibraltar far an robh e ag obair uair.

Ged a tha ùidh mhòr agam ann an rathaidean-iarainn agus Tìrean Breatannach Thall-thairis (British Overseas Territories), cha robh càil a dh’fhios agam gun robh rathaidean-iarainn ann an Gibraltar uair.

img_1067

Bha lìonra gu math mòr de rathaidean-iarainn caol-ghèidse ann an Gibraltar airson bathair uair le còrr is 17 mìle de thrac anns na docaichean.

Cha robh trèanaichean luchd-siubhail no ceangal-rèile leis an Spàinn ann riamh.

Ach ged nach eil rathad-iarainn sam bith air fhàgail, tha “an Rock” fhathast a’ ruith ann an Northamptonshire.

1280px-Flag_of_Gibraltar.svg

Alasdair

Air a phostadh ann an caol-ghèidse, rathaidean-iarainn, rathaidean-iarainn dùinte, Rathaidean-iarainn neo-àbhaisteach, Uncategorized | Air a thagadh | Sgrìobh beachd

Carson nach eil barrachd rathaidean-iarainn glèidhte ann an Èirinn? #Gàidhlig #gaelic #cleachdi

Gach bliadhna eadar an Nollaig agus a’ bhliadhna ùr bidh mi a’ dol air turas rèile sònraichte. Am-bliadhna, bidh mi a’ dol gu Rathad-iarainn Dhún Phádraig agus Chontae an Dúin (the Downpatrick and County Down Railway) ann an Èirinn.

Tha mi uamhasach dèidheil air Èirinn agus rathaidean-iarainn na h-Èireann agus tha mi air a bhith air gach rathad-iarainn ann an lìonra Northern Ireland Railways agus air beagan ann an Lìonra Iarnród Éireann. A-nis, tha mi airson a dhol air an aon rathad-iarainn gèidse-choitcheann (standard gauge) ann an Èirinn air fad.

80 Class Thumper – tha fear aca glèidhte ann an Dún Pádraig a-nis

Tha e caran iongantach nach eil ach aon dhiubh ann an Èirinn. Rinn mi beagan rannsachaidh air àireamh nan rathaidean-iarainn gèidse-chotcheann glèidhte ann am Breatainn is Èirinn agus seo  mar a tha an suidheachadh:

1024px-Flag_of_England.svg Sasainn 68
A;ba bratach Alba

 

7
1200px-Flag_of_Wales_(1959–present).svg A’ Chuimrigh

 

5
800px-Flag_of_Cornwall.svg A’ Chòrn

 

2

Tha sluagh tòrr nas motha ann an Sasainn agus mar sin, bhiodh tu an dùil gum biodh tòrr a bharrachd ann an Sasainn ach tha e daonnan a’ cur iongnadh orm gu bheil nas lugha ann an Èirinn na ann an Alba,  a’ Chuimrigh no fiù ’s a’ Chòrn.

Seo cuid de na h-adhbharan airson seo nam bheachd:

Chaidh tòrr de na rathaidean-iarainn a dhùnadh na bu thràithe ann an Èirinn na ann am Breatainn. Chaidh an sgrios as miosa air rathaidean-iarainn Bhreatainn a dhèanamh eadar meadhan agus deireadh nan 1960an ach chaidh tòrr de na gearraidhean ann an Èirinn a dhèanamh na bu thràithe, gu sònraichte ann an Èirinn a Tuath far nach robh riaghaltas Stormont idir taiceil ris na rathaidean-iarainn. Thachair seo mus robh eisimpleir ann de rathaidean-iarainn glèidhte agus aig àm nuair nach robh cus airgead saor aig daoine ann an Èirinn no Breatainn.

Cha b’ ann gus na 1950an a chaidh a’ chiad rathad-iarainn glèidhte ann am Breatainn ath-fhosgladh – an Talyllyn sa Chuimrigh – agus b’ e loidhne phrìobhaideach chaol-ghèidse bheag a bha sin. Cha b’ ann gus na 1960an a chaidh a’ chiad rathad-iarainn gèidse-choitcheann a ghlèidheadh ann am Breatainn. B’ e seo am Bluebell Railway, ann an Sussex, Sasainn. Dh’fhosgail e ann an 1960 – a’ chiad rathad-iarainn gèidse-choiteann glèidhte san t-saoghal!

Gèidse – tha gèidse-choitcheann na h-Èireann (5’3”) eadar-dhealaichte ri gèidse-coitcheann sa chòrr den t-saoghal (4’8 ½“). Bha sin a’ fàgail nach gabhadh trèanaichean a cheannach bho dhùthchannan eile airson loidhnichean ann an Èirinn.

Cha robh Dai Woodman Èirinneach ann – Nuair a chaidh tòrr de na h-einnseanan smùid san RA a chur a-mach à seirbheis, chaidh tòrr aca a cheannach le gàradh-scrap Dai Woodman anns Y Barri anns a’ Chuimrigh. Cheannaich e na ceudan de locothan agus an uair sin, an àite a bhith gam briseadh sìos, chùm e iad agus dh’fhàg e iad sa ghàrradh aige fad iomadh, iomadh bliadhna. Cheannaich luchd-glèidhteachais iad uile thar nam bliadhnaichean. Bha seo uamhasach cudromach ann am fàs nan rathaidean-iarainn glèidhte ann am Breatainn.

Ann an Èirinn, chaidh cur às do locothan smùid na bu thràithe na ann am Breatainn cuideachd, a’ fàgail nach robh cus locothan smùid rim faighinn airson pròiseactan glèidhteachais.

An NCB – bha tòrr einnseanan smùid aig Bùird Nàiseanta a’ Ghuail ann am Breatainn a bha a’ fàgail gun robh tòrr locothan beaga smùid is diosail rim faighinn air deagh phrìs – cha robh sinn fìor ann an Èirinn far nach eil gual ri lorg.

Tha mi a’ smaoineachadh gur e sin as adhbhar nach eil barrachd loidhnichean glèidhte ann an Èirinn. Tha beagan loidhnichean caol-ghèidse (narrow gauge) ann, ach a-rithist, tha tòrr nas lugha ann na bhiodh tu an dùil bhon lìonra mòr chaol-ghèidse a bh’ ann an Èirinn uair.

A bheil adhbhar eile ann? A bheil mi ceàrr? Dè ur beachd?

Alasdair

 

 

Air a phostadh ann an Eirinn, rathaidean-iarainn, rathaidean-iarainn dùinte, Uncategorized | Air a thagadh , , , , , , | 2 beachd(an)

Tioraidh an-dràsta! #gàidhlig

Cha bhi mi a’ postadh an seo no air na meadhanan sòisealta eile airson greiseag.

Tha mi feumach air beagan fois.

Tha aon rud cinnteach, ge-tà, tillidh mi ann an uine nach bi ro fhada agus bidh an ath phost bloga a-mach ùine mhòr mus bi HS2 deiseil!

Taing dhan a h-uile duine a bha a’ faighneachd an robh mi OK an-dè. Tha mi ceart gu leòr agus tha sibh uile uamhasach còir.

Agus tha mi air a bhith a’ sgrìobadh a’ bhloga seo airson 9 bliadhna, is mar sin, tha tòrr ann ri leughadh ma tha ùidh agad ann an trèanaichean – agus streams of consciousness gun cheangal ri trèanaichean idir.

Agus tha na dealbhan trèana agam rim faicinn air Flickr.

Ri leantainn…

Alasdair

 

Air a phostadh ann an Uncategorized | 2 beachd(an)