Trèanaichean beaga sgonneil na h-Èireann! #gàidhlig

Bidh mi daonnan a’ moladh NIR  – Northern Ireland Railways – an rathad-iarainn beag as fheàrr san t-saoghal – sa bhloga seo. 

Ach a bharrachd air na trèanaichean mòra, tha meanbh rathad-iarainn no dhà ann an Ulaidh a tha fìor mhath.

 

 

Nuair a bha sin ann an Èirinn air ais san Iuchar, chaidh sinn gu Pàirce Dhùthchail Carnfunnock faisg air Latharna.

‘S e pàirc sgoinneil a tha seo le slighean-coiseachd, gàradh ballach, coille, caisteal sgeingeach (bouncy castle), ‘goilf craicte’, agus raon-cluiche mòr.

Ach nas cudromaiche, tha rathad-iarainn beag ann le trèana bheag dhearg. Tha an loidhne ann an cruth figear-8 agus tha deagh sheallaidhean rim faicinn den phàirc agus de chosta Chontae Aontroma.

Ma tha clann còmhla riut, còrdaidh an rathad-iarainn riutha gu mòr oir tha diofar mhodalan de bheathaichean air am falach faisg air an trac – feòragan agus gràineagan is cait is mar sin air adhart. A bharrachd air seo, tha tunail ann a tha caran fada is dorcha.

Tha meanbh-rèile ainmeil eile ann am Beannchar (Bangor) ann an Contae an Dúìn (Down) cuideachd. Seo am Pickie Puffer agus ged nach d’fhuair mi cothrom a dhol ann, thèid mi ann latha de na làithean.

 

Alasdair

Air a phostadh ann an meanbh rathaidean-iarainn, Uncategorized | Air a thagadh , , , , , , , , | Sgrìobh beachd

Èirinn 4: Iarnród Chlochán an Aifir is Mhuileann na Buaise #gàidhlig

Tha Clochán an Aifir (no the Giant’s Causeway) air leth ainmeil ach tha rathad-iarainn beag ri a thaobh a tha gu math cliùiteach cuideachd.

Seo Iarnród Chlochán an Aifir is Mhuileann na Buaise no Rathad-iarainn Giant’s Causeway agus Bushmills ann an Contae Aontroma ann an ceann a tuath na h-Èireann.

Ged a tha an rathad-iarainn seo caran ùr, chaidh a thogail air an làraich aig Slighe-trama gu math ainmeil is cudromach: Giant’s Causeway Tramway – Trambhealach Chlochán an Aifir. Bha seo ga ruith le companaidh le ainmean sgoinneil Bhictorianach: Giant’s Causeway, Portrush and Bush Valley Railway & Tramway Company Ltd.

 

Rory, Rathad-iarainn Chlochán an Aifir is Muileann na Buaise

Rory, Rathad-iarainn Chlochán an Aifir is Muileann na Buaise

Dh’fhosgail an loidhne caol-ghèidse seo ann an 1883 agus bha i cudromach gu h-eachdraidheil oir b’ e loidhne dhealanach a bh’ ann agus b’ i a’ chiad rathad-iarainn san t-saoghal a chleachd cumhachd dealain-uisge (hydro electricity).

Thòisich an t-slighe-trama taobh a-muigh stèisean Phort Rois (Port Rush) agus ruith e tro bhaile snog Mhuileann na Buaise (Bushmills) gu Clochán an Aifir fhèin. Bha e 9 mìle a dh’fhaid uile gu lèir. Bha e air an rathad mhòr eadar Port Rois agus Muileann na Buaise air rathad a tha gu math trang an-diugh ach airson a’ chòrr den t-slighe, bha e air loidhne air leth.

 

Stèisean Phort Rois

Dhùin an loidhne ann an 1949 ach chaidh an t-slighe-trama ath-thogail ann an 2002 eadar Muileann na Buaise agus Clochán an Aifir – mu 2 mhìle.

Chleachd iad an t-uidheam a bh’ aig Rathad-iarainn Shane’s Castle faisg air Aontroim. ‘S e rathad-iarainn caol-ghèidse do luchd-turais a bha seo ach dhùin an caisteal don t-sluagh ann an 1994 agus chaidh an loidhne a dhùnadh aig an aon àm.

Tha locothan smùid agus diesel aig Rathad-iarinn Chlochán an Aifir ach bho choinn dà bhliadhna, choimisean iad tramaichean diesel ùra le coltas nan seann tramaichean dealanach.

 

An trama ùr

Ma tha thu airson coimeas a dhèanamh eadar na tramaichean ùra agus na seann tramaichean, gabhaidh sinn a dhèanamh ann an Taigh-tasgaidh Pobal is Còmhdhal Uladh ann an Cúl Trá (Cultra) faisg air Beál Feirste oir tha deagh chruinneachadh aca de thramaichean Èirinneach, a’ gabhail a-steach trama Chlocháin an Aifir.

Mholainn an rathad-iarainn seo gu mòr. Tha e a’ tòiseachadh anns a’ bhaile bheag snog Muileann na Buaise far a bheil tòrr bùithtean inntinneach. Tha dà chippy uamhasach math ann cuideachd.

Tha an rathad-iarainn seo a’ toirt dhut deagh bhlas de rathaidean-iarainn caol-gèidse na h-Èireann sna seann làithean. Ged a tha na tramaichean ùr-nodha, tha coltas Bhictorianach orra agus tha an trac caran neo-dhìreach agus cugallach agus tha feur a’ fàs eadar na rèilichean.

DSCN0390 DSCN0404 DSCN0407

 

Tha na seallaidhean bhon rathad-iarainn seo dìreach iongantach. Tha e a’ dol tro achaidhean brèagha ri taobh na mara le dùin-ghainmhich, tràighean bàna, callaidean àrda agus raon goilf.  Tha an loidhne dol tarsainn air a’ Bhuais (Abhainn Bush) dà thuras cuideachd.

‘S fhiach e dol gu Èirinn airson seo fhaicinn a-mhàin!

Feumaidh mi a ràdh gun do chòrd an rathad-iarann rium na bu mhotha na Clochán an Aifir (Giant’s Causeway) fhèin. Tha an Causway nas lugha na tha e a’ coimhead air an TBh agus bha e fada fada ro thrang air an latha a bha sinn ann!

Alasdair

Air m’ ipad: Led Zeppelin House of the Holy (5/10) – mar thoradh air còmhdach an LP!

 

 

Air a phostadh ann an rathaidean-iarainn, Rathaidean-iarainn glèidhte | Air a thagadh , , , , , | Sgrìobh beachd

Nì airc innleachd! Northern Ireland Railways #gaidhlig #translink

Bidh mi a’ daonnan a’ moladh NIR – Northern Ireland Railways – ­air a’ bhloga seo. ‘S e an rathad-iarainn beag as fheàrr san t-saoghal a th’ ann nam bheachd ach ann an iomadh dòigh ‘s e an rathad-iarainn as neònaiche san t-saoghal a th’ ann cuideachd.

Chaidh a’ chompanaidh a stèidheachadh ann an 1967 agus bhon tòiseach, ‘s e glè bheag de dh’airgead a bh’ aca. Cha d’fhuair iad riamh an uiread de shubsadaidh sa fhuair British Rail, cha robh an riaghaltas (seann riaghaltas Stormont no Westminster) riamh taiceil do na rathaidean-iarainn agus chaidh tòrr sgrios a dhèanamh air an lìonra anns na Trioblaidean.

 

Lìonra NIR

Mar sin, bha NIR ann an suidheachadh doirbh agus bha aca ri bhith uamhasach fhèin tapaidh gus na rathaidean-iarainn a chumail a’ dol.

Is dòcha nach robh airgead sam bith aca, ach ruith na trèanaichean co-dhiù – seann thrèanaichean air droch thrac – mar thoradh air sellotape agus gaol an luchd-obrach. Agus mar a chanas iad: nì airc innleachd (ged nach glèidh i oighreachd) no mar a chanadh iad sa chànain eile necessity is the mother of invention.

Bha duilgheadas eile aca cuideachd – gu bheil gèidse na h-Èireann (5’3”) eadar-dhealaichte ris a’ ghèidse ann am Breatainn (4’8.5”) agus mar sin, nach gabh uidheamachd no carbadan rèile à dùthchannan eile a chleachdadh an Èirinn idir no gum feum atharrachaidhean mòra cosgail a bhith ann.

Seo cuid de na sgeulachdan as fheàrr leam mun NIR.

  • Trèanaichean Frankenstein! Cha robh airgead aig an NIR airson trèanaichean ùra a cheannach gu tric is mar sin, bha cleas aca – ath-chuairteachadh! Chleachd iad pìosan a-mach à seann thrèanaichean gus trèanaichean ùra a dhèanamh. Mar sin, nuair a bha feum aca air trèanaichean ùra sna 1980an, thug iad na h-einnseanan a-mach à càraichean-rèile bho na 1960an agus thàinig na chassis-ean à seann choidsichean a fhuair iad bho BR gus trèanaichean Frankenstein (Class 450 – Castle Class) a chruthachadh.

 

Trèana Frankenstein – Clas 450

  • Aiseirigh trèanaichean smùid! Aig deireadh nan 1990an, bha aig NIR ri tòrr mòr obrach a dhèanamh air an loidhne eadar Bleach Green agus Aontroim a bha gu bhith air a h-ath-fhosgladh. Bha iad feumach air shunter ach cha robh loco sam bith aig NIR a dhèanadh an obair. Dè rinn iad? Fhuair iad seann loco smùid a-mach às an taigh-tasgaidh is chleachd iad sin. Dè cho cool sa tha sin!
  • Càraichean-rèile a’ giùlain bathar: b’ àbhaist beagan bathar a bhith aig an NIR ach cha robh locothan gu leòr aca airson trèanaichean bathair a ghiùlain is cha robh airgead aca gus an ceannach. Dè rinn iad? Cheangail iad na carbadan bathair ri càraichean-rèile! ‘S e a th’ ann an càr-rèile no DMU (diesel multiple unit) ach coidsichean do luchd-siubhail le rùm beag airson dràibhear aig an tòiseach is cùl agus einnseanan beaga fon làr. Smaoinich air, can, an càr-rèile beag gu Cille Bhrìghde an Iar no Mallaig a’ tarraing cement às a dheth!
  • The bridge is doon! Ann an 1965, chaidh an drochaid-rèile thairis air Abhainn an Lagáin a thoirt air falbh a bha a’ ceangail loidhne Beannchair-Beal Feirste (Queen’s Quay) dhan chòrr den lìonra. Chaidh a toirt air falbh gus rathad ùr a thogail agus cha do bhodraig an riaghaltas drochaid rèile ùr a chur na àite. Mar sin, nam biodh aig NIR ri trèana a ghluasad bho loidhne Bheannachair gu loidhne eile, bha aca ri a chur air làraidh agus a ghluasad air an rathad! Cha deach drochaid ùr a thogail gus 1976.
  • Lady of the Lake! Anns na 1980an, bha duilgheadas le NIR gun robh asbestos ann an tòrr de na càraichean-rèile aca is gun gu leòr airgead gus a thoirt a-mach gu sàbhailte. Mar sin, thug iad an t-uidheamachd air fad a-mach (faic gu h-àrd) agus rinn iad “shrink wrapping” air na coidsichean agus thilg iad a-steach gu loch ann an seann chuairidh!

 

Tha dà dhrochaid ùr ann a-nis a tha a’ ceangal an lìonra ri chèile – Drochaid Dargan (san deilbh) – 1994 – airson loidhne Dhoire agus Drochad an Lagáin airson loidhne Bheannchair – 1976.

Sin agad NIR – bochd ach innleachdach!

Chaidh an lìonra air fad ùrachadh san deich bliadhna mu dheireadh ach ‘s e an rathad-iarainn as fhèarr san t-saoghal a th’ ann fhathast!

Alasdair

Air a phostadh ann an rathaidean-iarainn, Uncategorized | Air a thagadh , , , , , , , , , , | Sgrìobh beachd

Aiseirigh Loidhne Dhoire #gaidhlig #nir

Chaidh sinn air saor-làithean gu Èirinn a Tuath am-bliadhna.

Tha mi uamhasach deidheil air ceann a tuath na h-Èireann.  Tha tòrr mun sgìre a tha coltach ri Alba, rudan eile a tha coltach ri Poblachd na h-Èireann agus rudan eile a tha air leth is nach fhaic thu ann an àite sam bith eile ach Èirinn a Tuath fhèin.

 

Càr-rèile C3K (3000 Class)

Trèana NIR ann am Port Rois

Am measg nan rudan air leth seo, tha an NIR – Northern Ireland Railways – an rathad-iarainn beag as fheàrr san t-saoghal. Chan eil e seo na phàirt den lìonra aig Network Rail no den lìonra aig Iarnród Éireann anns a’ phoblachd nas motha.  Tha NIR le Riaghaltas Èireann a Tuath agus tha e gu tùr san roinn phoblaich eu-choltach ri rathaidean-iarainn GB.

’S e lìonra beag ach brèagha a tha seo le ceithir loidhnichean eadar Bheál Feairste agus Doire, Beannchar (Bangor), Latharna (Larne), Port an Dúnain (Portadown)/Baile Átha Cliath agus le meur-loidhne bheag eadar Cúil Raithin (Coleraine) air loidhne Dhoire agus baile snog Port Rois (Port Rois) air a’ chosta.

Stèisean Chúil Raithin

Ma leughas tu leabhar no cunntas-beachd sam bith mu na tursan rèile as fheàrr san t-saoghal, bidh dà loidhne daonnan a’ nochdadh anns a’ phrìomh deich – Loidhne na Gàidhealtachd an Iar ann an Alba (Glaschu-An Gearasdan/Malaig) agus an loidhne bho Chúl Rathain gu Doire Chaluim Chille ann an Èirinn.

Tha loidhne Dhoire ainmeil air feadh an t-saoghail mar thoradh air na seallaidhean sgoinneil de thràighean mòra brèagha, aibhnichean àlainn – an Feabhal (Foyle) agus an Bhanna (Bann), beanntan uaine agus le deagh sheallaidhean de dh’Innis Eoghain ann an Dún na nGall air taobh eile Loch Loch Feabhail.

Rinn Michael Palin an turas ann an Great Railway Journeys of the World sna 1990an agus rinn Michael Portillo e ann an Great British Railway Journeys cuideachd bho chionn bliadhna no dhà.

Rinn mi an turas bho Phort Rois gu Cúil Raithin agus bho Chúil Raithin gu Doire air latha brèagha samhraidh bho chionn dà sheachdain agus bha e a cheart cho math sa bha an dà Mhìcheal a’ cumail a-mach.  Chan e a-mhàin gun robh an t-slighe fhèin math fhèin, tha air conditioning air gach trèana aig NIR – rud air an robh sinn gu math feumach agus e 27° air an taobh a-muigh – cho math ri wifi. Seo cuid de na dealbhan agam bhon trèana.

 

Drochaid na Sìthe, Doire

Drochaid na Sìthe, Doire

Tràigh Downhill

Tràigh Downhill

An Bhanna, Cúil Raithin

An Bhanna, Cúil Raithin

Ach ged a tha an rathad-iarainn seo ainmeil agus e cuideachd a’ ceangal an dà bhaile as cudromaiche ann an Èirinn a Tuath  – Beál Feirste is Doire, bha fìor chunnart ann aig toiseach nan 2000an gun rachadh a dhùnadh –cho math ris an loidhne eadar Beál Feirste is port cudromach Latharna.

Ciamar a thachair seo?

Às dèidh ginealach de na Trioblaidean agus còrr is deich air fhichead bliadhna gun mòran airgead a bhith air a chosg air na rathaidean-iarainn idir, bha a h-uile rud dìreach a’ tuiteam às a’ chèile. Bha an trac aosta is cugallach agus bha na trèanaichean fhèin ann am fìor dhroch staid. Bha ceistean ann a thaobh sàbhailteachd tron lìonra air fad agus bha àireamh nan cleachdaidhean a’ sìor thuiteam.

Stèisean Doire Taobh an Uisce (Derry Waterside) – ro lom agus ro bheag airson baile mòr

Bha cùisean a’ coimhead dubh dorcha airson an NIR ach gu fortanach, goirid às dèidh stèidheachadh Seanadh Èireann a Tuath, chaidh iomairt làidir a chur air dòigh le taic an dà chuid bho na pàrtaidhean nàiseantach agus bho phàrtaidhean an aonaidh agus mu dheireadh, chaidh trèanaichean ùra a cheannach bho Dhùthaich nam Basgach. Chaidh an trac ùrachadh cuideachd agus chaidh tòrr de na stèisean a sgeadachadh. Mar sin, ma thèid thu air an lìonra rèile ann an Èirinn a Tuath an-diugh,  chì thu gu bheil a h-uile rud spaideil ùr.

Bho chaidh na trèanaichean ùra a cheannach, tha àireamhan luchd-cleachdaidh na rèile ann an Èirinn a Tuath air sìor èirigh.

Chaidh an rathad-iarainn eadar Cúil Raithin is Doire a dhùnadh fad sia miosan a’ bhon-uiridh mar phàirt den obair ùrachaidh air an lìonra. A dh’aindeoin seo, ge-tà, tha luchd-iomairt ann an Contae Dhoire fhathast den bheachd gu bheil barrachd ri dhèanamh. Sa chiad dol a-mach, tha an turas a’ toirt nas fhaide air an trèana na air a’ bhus agus cuideachd, chan eil ach aon trèana ann gach dà uair a thìde. Tha barrachd trac dùbailte agus lùban-seachnaidh a dhìth gus am bi an turas nas luaithe agus gus an ruith barrachd trèanaichean air an loidhne chudromaich seo.

Togalach stèisean Doire Taobh an Uisce.

Seann stèisean agus, is dòcha, stèisean ùr Doire Taobh an Uisce.

San darna àite, tha feum air stèisean ùr dhan bhaile. Chaidh an stèisean Bhictorianach mòr ann an Doire a dhùnadh ann an 1980 agus chaidh stèisean beag a chur na àite. Tha e a-nis ro bheag agus tha iomairt ann gus na trèanaichean a thoirt air adhart dhan t-seann stèisean.

Gur math a thèid leis na h-iomairtean seo.

Alasdair

Air a phostadh ann an Uncategorized | Air a thagadh , , , , , , | Sgrìobh beachd

Taigh-tasgaidh Nàiseanta na Rèile, Shildon #gàidhlig

Tha a’ mhòr-chuid againn eòlach air Taigh-tasgaidh Nàiseanta na Rèile ann an York ach an robh fhios agad gu bheil dàrna làrach aig an taigh-tasgaidh ann an Shildon, County Durham cuideachd?

Chan eil rùm ann an York airson a h-uile rud anns a’ chruinneachadh nàiseanta agus mar sin, tha tòrr de na carbadan-rèile gam cumail ann an Shildon a’ gabhail a-steach Deltic (am prototype), an APT agus Mallard.

Advanced Passanger Train

An APT (Advanced Passenger Train)

Chaidh mi gu Locomotion – NRM Shildon nuair a bha mi air làithean-saora ann an Siorrachd Durham bho chionn goirid.

Tha seada mòr ann le grunn locothan is coidsichean cho math ri loidhne a tha mu 1 km a dh’fhaid far a bheil tursan trèana goirid rim faighinn as t-samhradh.

 

Class 03, Shildon

Tha an àrainneachd gu math cudromach dhan taigh-tasgaidh cuideachd agus tha crann-gaoithe agus bus bith-diesel aca.

Chòrd an t-àite rium glè mhath ach chanainn nach deach mi ann aig an àm a b’ fheàrr. Chaidh mi ann aig tòiseach nan saor-làithean sgoile Albannach mus do sgaoil sgoiltean Shasainn is mar sin, cha robh na trèanaichean a’ ruith idir

Cuideachd, cha robh cus de na trèanaichean ainmeil a tha aig Shildon mar as àbhaist an làthair idir nuair a bha mi ann – cha robh sgeul air Deltic no air Mallard no air Sans Pareil. Agus gu dearbh, cha robh cus einnseanan diesel no dealanach idir ann.

 

Trèana smùid air choireigin!

Mar sin, ged is e deagh àite a bh’ ann, cha do dh’fhàn mi ann ach airson uair a thìde – a’ gabhail a-steach srùbag – ged a tha ùidh mhòr agam ann an trèanaichean.

Chanainn gum biodh e tòrr na b’fheàrr a dhol ann air latha às t-samhradh no air latha nuair a tha tachartas sònraichte air.

 

Alasdair

Air a phostadh ann an rathaidean-iarainn | Air a thagadh , , | Sgrìobh beachd