Treain gach blian agus bus i nÉireann! #gàidhlig

Bha sinn a’ beachdachadh na bu thràithe air a’ bhliadhna air saor-làithean. “Dè mu dheidhinn Èirinn” thuirt mi. “Bhiodh sinn math – cho fhad’s nach eil thu dìreach a’ dol ann airson na Gaeilge” thuirt Jenny is làn fios aice cò a ris a tha mi coltach le mion-chànainean. Bha I a’ smaoineachadh gum bithinn a’ dol dhan Chultarlann, Oideas Gaeil 7c 7c

“O chan ann airson na cànain a bha mi airson a dhol ann idir!”, thuirt mi gu h-onarach – “cha do smaoinich mi fiù’s mun leithid” oir cha b’ e sin a bha fa-near dhomh idir.

DMU Clas 3000 ann am Port an Dúnain

DMU Clas 3000 ann am Port an Dúnain

‘S ann a chuir Jenny bhochd a cheist cheàrr orm. ‘S e a’ cheist a bu chòir dhith a bhith air faighneachd: “a bheil thu dìreach a’ dol ann airson trèanaichean fhaicinn”.

Tha tòrr trèanaichean inntinneach rim faicinn an Èirinn. Bidh sinn a’ dol gu Èirinn a Tuath – beagan làithean am Béal Feirste agus an uair sin seachdain ann am Port Rois.
Tha siostam rèile Èireann a Tuath – NIR – Northern Ireland Railways fìor mhath.  A thaobh rathaidean-iarainn glèidhte, tha am Bushmills and Giant’s Causeway Railway agus Dún Pádraig.

Tha taigh-tasgaidh ann an Doire cuideachd agus rathad-iarainn glèidhte ann an Gaeltacht Thír Chonaill.

Agus na dìochuimhnich mu na meanbh-rathaidean-iarainn: tha fear ann am Beannachar agus fear eile ann an Latharna.

 

 

Lìonra Èireann a Tuath

Alasdair

Air a phostadh ann an Uncategorized | Air a thagadh , | Sgrìobh beachd

Tramaichean an Tighearna an Dùn Èideann! #gàidhlig

Chaidh mi fhèin is mo dheagh charaid Wilson MacLeòid a-mach airson deochag a-raoir: deochag rud beag eadar-dhealaichte bhon àbhaist. Tha na tramaichean ùra an Dùn Èideann fo dheuchainn an-dràsta agus bha sinn airson a dhol gu pinnt ann an àite far am b’urrainn dhuinn beagan spotadh-thramaichean a dhèanamh.

An fhèineag a bu mhiosa a chaidh a thogail riamh!

Às dèidh beagan rannsachaidh, thagh sinn Tiles air Cearnag Naomh Anndrais far a bheil deagh shealladh ri fhaighinn de na tramaichean.

Tiles: Deagh shealladh den t-slighe-trama

Bha cairteal na h-uaireach ann mus do nochd a’ chiad trama ach thachair mìorbhail fhad’s a bha sinn a’ feitheimh – lorg Wilson criosp air an robh coltas Iosa!

Criospa le coltas Iosa!

Feumaidh gun robh sin na dheagh chomharra oir mionaid no dhà as dèidh sin, chunnaic sinn a’ chiad trama den oidhche. Bha e gu sònraichte math a bhith a’ suidhe an sin a’ coimhead air na tramaichean a’ dol seachad agus ag òl pinnt aig an aon àm.

Trama Dhùn Èideann aig Sràid a' Phrionnsa/Cearnag Naomh Anndrais

Trama Dhùn Èideann aig Sràid a’ Phrionnsa/Cearnag Naomh Anndrais

Tha deagh choltas air na tramaichean ùra – spaideil, snasail agus luath agus tha mi a’ dèanamh fiughair ri tòiseach nan seirbheisean poblach air an ath-mhìos.

Alasdair

Air a phostadh ann an tramaichean | Air a thagadh , | Sgrìobh beachd

Tha iomadh dòigh air cù a mharbhadh! #gàidhlig

Tha mi a’ dèanamh air Innse Gall aon uair eile agus a-rithist, tha mi a’ seachnadh a’ phlèana.

Tha a’ chiad choinneamh agam gu bhith ann an Àrd Ruigh de la Mer/Steòrnabhagh na Grèine.

Chaidh mi gu Leòdhas taobh Ullapuil na bu thràithe am-bliadhna agus chòrd an turas rium glan. Thòisich an latha le turas bho Ghlaschu gu Inbhir Nis air an trèana agus an uair sin air adhart gu Ullapul air a’ bhus agus air a’ bhàta gu Stèornabhagh na Grèine. Fhuair mi tiocaid “rail and sail” airson na slighe air fad air prìs gu math reusanta.

Ullapul

Ullapul

An turas seo, bha mi ag iarraidh a dhol ann ann an dòigh eile oir, mar a chanas iad, tha iomadh dòigh air cù a mharbhadh.*

Mar sin, an triob seo, tha mi a’ dol ann taobh an Eilein Sgitheanaich: Glaschu-Inbhir Nis-Caol Loch Aillse air an trėana, bus bhon Chaol gu Ùige agus an uair sin bàta dhan Tairbeart. Cha chosg seo uile ach mu £30. Bidh mi a’ fuireach anns na Hearadh fad oidhche agus an uair sin a’ dèanamh air Steòrnabhagh na Grèine air a’ bhus.

Seachdain no dhà às dèidh sin, bidh mi a’ dol gu Bàgh a’ Chaisteil. Cha robh mi riamh ann am Barraigh agus tha mi a’ coimhead air adhart ris gu mòr. Turas air loidhne sgoinneil na Gàidhealtachd an Iar dhan Òban air a leantainn le turas 5 uairean a thìde air a bhàta. A-rithist, tha an turas gu math saor le tiocaidean “rail and sail” rim faighinn air £37. Deagh bhargan!

Tiocaid gu Bàgh a’ Chaisteil

Turas 1: DUM-GLC-INV-KYL, KYL-UIG (bus), UIG-TBT (bàta)
Turas 2: DUM-GLC-OBN, OBN-CTB (bàta)
Alasdair

*Cha deach cù sam bith a ghoirteachadh ann an sgrìobhadh a’ bhlog seo.

Air a phostadh ann an A' Ghàidhealtachd | Air a thagadh , , | Sgrìobh beachd

Air na busaichean #gàidhlig

Tha mi air a bhith air tòrr bhusaichean bho chionn goirid. Tha obair pàirt-ùine ùr agam  ann an Newington an Dùn Èideann agus bidh mi san oifis trì làithean san t-seachdain. 

Bidh mi a’ dol ann air a’ bhus eadar na Drochaidean agus Newington: turas goirid luath le Lothian Buses. Tha seo air toirt orm smaoineachadh mu bhusaichean san fharsaingeachd is cho eadar dhealaichte sa tha iad ann an diofar bhailtean. Ann an dòigh, tha diofar dualchas aig busaichean ann an diofar sgìrean.

Nuair a bha mi a’ fàs suas ann an Glaschu, mar eisimpleir, ged a bha clag ann gus iarraidh air an dràibhear stad, cha bhiodh duine sam bith ga chleachdadh uair sam bith. Nam putadh duine am putan ud, bhiodh daoine a’ coimhead orra mar gun robh iad craicte is cunnartach – gu tùr as an rian! An Glaschu, bhiodh tu dìreach a’ coiseachd dhan doras. An Dùn Èideann, ge-tà, mura putadh tu an clag, cha statadh am bus!

Bus corpy à Glaschu

Ann an cuid a dh’àiteachan cuideachd, bheir a h-uile duine taing dhan dràibhear aig deireadh an turais. Ach ann am bailtean eile, ma chanas tu ‘tapadh leat’ ris an dràibhear, bidh a h-uile duine a’ smaoineachadh gu bheil thu neònach agus gur dòcha gu bheil sùil agad san dràibhear!

Agus dè nì thu ma tha thu a’ feitheimh aig stad bus agus a chì thu am bus  a’ tighinn? Ann an Glaschu, cuiridh tu do làmh a-mach ach chan ann mar sin a tha e sa h-uile àite. Bha caraid agam san oilthigh ann an Glaschu a bha às an Eaglais Bhric. A rèir coltais, bhiodh gach bus san Eaglais Bhric a’ stad aig gach stad nan robh duine sam bith a’ fuireach ann. Nuair a chaidh e a dh’fhuireach ann an Glaschu, chuir e iongnadh mòr air gum biodh na busaichean a’ seòladh seachad air….

Tha ceist an airgid ann cuideachd. Bheir cuid a chompanaidhean briseadh (change) dhut ach airson cuid eile, ‘s e am faradh ceart a dh’fheumas a bhith agad.

Gu tric, tha an luchd-siubhail eadar-dhealaichte ann an diofar bhailtean. Ann an Dùn Èideann mar eisimpleir, bidh daoine den a h-uile seòrsa a’ cleachdadh a’ bhus. Bidh seo a’ tachairt ann am bailtean mòra aig nach eil cus rathaidean-iarainn ann agus/no far a bheil e doirbh siubhal gu meadhan a’ bhaile ann an càr.

Routemaster ann an Easterhouse. Bhithinn a’ dol dhan sgoil ann an Schd Lannraig air busaichean mar seo air ais sna 80an.

Le Glaschu is iomadh àite eile far a bheil siostam rèile math ann ge-tà, canaidh daoine gur ann “airson daoine a tha ro òg airson dràibheadh no ro bhochd càr a bhith aca” a tha na busaichean. Ged nach eil sin cothromach, tha tomhas den fhìrinn ann gun teagamh.

Tha busaichean ann an àiteachan mar Lunnainn, Dùn Èideann agus Èirinn a Tuath fìor mhath agus chleachdainn iad an àite a bhith a’ dol anns a’ chàr. Ann an Glaschu, ge-tà, chan eil iad idir cho math agus cha rachainn air bus uair sam bith ach mur a robh roghainn agam (agus leis an siostam rèile againn an Glaschu, chan eil mi feumach air busaichean co-dhiù). Nis, chan eil mi ag iarraidh a bhith ro phoilitigeach sa bhloga seo ach tha na trì siostaman matha a dh’ainmich mi gu h-àrd leis a’ phobal (D.È, Èirinn a Tuath) no air an riaghladh leis a’ phobal (regulated – Lunnainn). Tha mi cinnteach gum biodh cuisean na b’ fheàrr ann an Glaschu nan robh na busaichean Corpy fhathast againn.

Corpy Atlanteans (“Corpy” = Glasgow Corporation/Greater Glasgow PTE/Strathclyde PTE)

A bharrachd air na h-eadar-dhealachaidhean, ge-tà, tha rudan sa chumantas mu sheirbheisean bus nach eil mi a’ tuigsinn. Mar eisimpleir, gu tric, chì thu bus le “part route” sgrìobhte air a’ chlàr-fiosrachaidh. ‘S e a’ cheist a bhios daonnan agam – dè a’ phàirt den t-slighe?! Eil e a’ tòiseachadh às dèidh an toisich àbhaistich no a bheil e a’ crìochnachadh ron deireadh àbhaisteach? Ma tha mi a’ dol a dhol air bus, bu toil leam fios a bhith agam air far a bheil mi a’ dol, tapadh leat!

“OK a charaid, seo deireadh na slighe”

“Ach seo Ruchazie agus tha e 23:30. Nach eil sibh a’ dol nas fhaide? Thèid mo cheann a bhreabadh a-steach.”

“Nach do mhothaich thu gur e part-route a th’ ann a mhate?”

Tha an aon rud fìor a thaobh busaichean limited stop far a bheil e uaireannan doirbh faighinn a-mach far am faod thu tighinn air bòrd is falbh. Le cuid a sheirbheisean cuideachd, tha am fiosrachadh air a’ chlàr-fiosrachaidh sgrìobhte ann an dòigh far a bheil e doirbh obrachadh a-mach dè an taobh sa bheil am bus a’ dol –  ‘s e sin ri ràdh a bheil e a’ tighinn no a’ falbh? Aon turas, mar eisimpleir bha sinn ann an Lunnainn agus glac mi bus le “Victoria” sgrìobhte air a’ chlàr ach ‘s ann a fhuair mi a-mach às dèidh greiseag gun robh e air tighinn à Victoria an àite a bhith a’ dol ann. Leum sinn far a’ bhus a-rithist agus a-steach dhan tiùb a tha tòrr nas fhasa a thuigsinn!

Tha rudan a’ fàs nas fheàrr mean air mhean, ge-tà. Sna làithean seo, tha deagh aplacaidean (apps) agus làraichean-lìn math aig tòrr de na companaidhean bus agus tha e nas fhasa am fiosrachadh a tha a dhìth ort fhaighinn. Tha na companaidhean agus dualchas/etiquette nam bus a’ fàs nas coltaiche ri chèile air feadh na dùthcha agus mar sin air adhart.

Ach dh’fhaodadh rudan a bhith na b’fheàrr fhathast. Seo an “liosta-miann” a th’ agam airson seirbheisean bus nas fheàrr:

- Cairt-tapadh coltach ris an Oyster ann an Lunnainn

- Na busaichean Corpy a thoirt air ais ann an Glaschu

- Busaichean-tràilidh a thoirt air ais ann an Glaschu – agus ann am bailtean ùra cuideachd. Busaichean dealanach uaine, sàmhach luath. Tha iad a’ tighinn air ais ann an Leeds a dh’aithghearr agus tha mi an dòchas gun lean bailtean na h-Alba an eisimpleir.

Busaichean-tràilidh (trolleybuses) – luath samhach uaine agus awesome!

Alasdair

Air a phostadh ann an busaichean-tràilidh | Air a thagadh , , , , | 2 Comments

Uilebheist Loch Nis, urban myths agus an Jura Liberation Front #gàidhlig

Sa bhloga mu dheireadh agam, bha mi a-mach air a’ chiad turas agam gu Steòrnabhagh na Grèine le tiocaid trèana/bus/bàta. An àite a bhith a’ dol air a’ phlèana, dh’ fhuirich mi air uachdar na talmhainn.

Bha an turas bàta gu math inntinneach. Cha robh an aiseag àbhaisteach Eilean Leòdhais a’ ruith agus ‘s e bàta nas lugha is nas slaodaiche, Eilean Arainn, a bh’ air an t-slighe na àite.

A rèir coltais, chaidh am bàta a chur air bhog le muinntir Take the High Road. Dè cho tacky sa tha sin!

Bha e soilleir gum bi Eilean Arainn a’ dol air diofar slighean oir bha sanasan ann mar “thig gu Taigh-òsta X ann an Ceann Loch Chille Chiarain” ri taobh “Taigh-òsta Y, Ìle”, làimh ri “self-catering Z, Arainn”.

Agus a rèir coltais, tha an Jura Liberation Front ag adhbharachadh dhuilgheadasan do ChalMac a-rithist: faic am postair seo.

Abair gu bheil Bràthair Mòr a’ coimhead ort. Chanainn gu bheil barrachd cunnart ann bho Uilebheist Loch Nis na bho cheannaircich.

ceannarcaich

Air an t-slighe, bha cùisean cànain gu mòr air m’ aire. Sa chiad dol a-mach, bha mi a’ gabhail iongnadh carson a bhios Radio nan Gàidheal daonnan a’ cleachdadh ainmean Beurla nan aiseagan ged a tha na h-ainmean Gàidhlig orra a-nis cuideachd. Annasach!

San dàrna àite, bha dithis ann à Leòdhas ann a bha a’ feitheimh ris a’ bhàta aig ionad-Aithisg Ullapuil aig an aon àm sa bha mi fhèin. Bha iad a’ suidhe aig taobh eile an t-seòmair agus ged a b’ urrainn dhomh cluinntinn gun robh iad a’ bruidhinn cha b’ urrainn dhomh obrachadh a-mach dè an cànan a bha iad a’ bruidhinn – Gàidhlig no Beurla.

Aig a’ cheann thall, dh’obraich mi a-mach gur e a’ Ghàidhlig a bh’ aca. Agus an uair sin, bhuail smaoin nas motha buileach orm. Tha mi a’ smaoineachadh gu bheil mi air seann urban myth mu mhion-chànanan fhuasgladh mu dheireadh thall.

Chuala sinn uile an sgeulachd seo: thèid neach-turais Gallda/Sasannach dhan Ghàidhealtachd/dhan Chuimrigh air làithean saora is thèid e/i a-staigh gu taigh-òsta. Tha a h-uile duine a’ bruidhinn sa Bheurla ach cho luath sa mhothaicheas muinntir an àite gu bheil coigreach ann, tionndaidh iad uile dhan Ghàidhlig/Cuimris.

Tha e follaiseach nach eil an sgeulachd seo fìor. Carson idir a bhiodh daoine a’ teagasg cànan dhan cuid cloinne dìreach gus am b’ urrainn dhaibh a chleachdadh gus bruidhinn mu dheidhinn luchd-turais san taigh-òsta bho àm gu àm? Agus am biodh a h-uile duine gu mòr airson bruidhinn mu dheidhinn luchd-turais co-dhiù? Tha mi a’ smaoineachadh gu bheil e caran mòr-chùiseach a bhith a’ smaoineachadh “tha mi cho cudromach – feumaidh gu bheil a h-uile duine a’ bruidhinn mu mo dheidhinn fad an t-siubhail!”

Ach ged nach eil fireann sam bith san t-seòrsa sgeulachd seo, tha e gu math cumanta agus chuala mi fhèin i iomadh turas.  Agus tha mi a’ smaoineachadh a-nis gu bheil fios agam cò às a thàinig am beachd – a bharrachd air dìreach mì-run mòr nan Gall àbhaisteach!

Nuair a tha daoine ann a bhruidhneas cànan seach Beurla mar an ciad chànan, gu tric tha blas gu math làidir air an cuid Beurla. Tha seo fìor a thaobh Leòdhasaich is daoine a taobh tuath na Cuimrigh mar eisimpleir le ruitheam is fuaimean bhon Ghàidhlig/Cuimris a’ tighinn troimhe. Gu tric, ma tha thu ann an seòmar mòr trang le tòrr dhaoine aig a bheil Cuimris no Gàidhlig bho thùs tha e doirbh obrachadh a-mach de an cànan a tha daoine a tha pìos air falbh bhuat a’ bruidhinn. Iomadh turas, bha mi ann an suidheachadh far an robh tòrr luchd-labhairt na Gaeilge/Cuimris ann còmhla mar eisimpleir agus thug e dhomh beagan diogan obrachadh a-mach an e Gaeilge/Cuimris no Beurla a bha iad a’ bruidhinn mar thoradh air an dòigh labhairt aca.

Mar sin, seo na thachair: thèid an neach-turais a-staigh dhan taigh-òsta. Tha na daoine a’ bruidhinn sa Chuimris. Tha an neach-turais a’ smaoineachadh gur e a’ Bheurla a th’ aca. Tha e a’ toirt greiseag bheag dha/dhì obrachadh a-mach gur e Cuimris a th’ aca an dha-rìribh agus mar sin, tha iad a’ smaoineachadh gun do dh’atharraich iad an cànan san robh iad a’ bruidhinn.

Saoil a bheil mi ceart?

Alasdair

Air a phostadh ann an A' Ghàidhealtachd, Gàidhlig | Air a thagadh , , , , | 5 Comments