A bheil càirdean dealanach? #gàidhlig

Bus dealanach taobh a-muigh Taigh-tasgaidh Taobh na h-Aibhne

Bus dealanach taobh a-muigh Taigh-tasgaidh Taobh na h-Aibhne

Rinn mi beagan rannsachaidh air-loidhne air na busaichean às dèidh làimh. Chaidh dà bhus dhealanach a cheannach am-bliadhna le taic bhon Riaghaltas airson slighe 100 eadar Cearnag Sheòrais, an SECC agus Taigh-tasgaidh Taobh na h-Aibhne. Ged a tha busaichean hybrid cumanta gu leòr ‘s e busaichean làn dealanach a th’ anns an fheadhainn seo: thèid am plugadh a-steach air an oidhche agus obrachaidh iad fad an latha air an charge sin.

Ach cha robh e math gu leòr dìreach a bhith a’ leughadh mun deidhinn ge-tà – bha mi airson bus dealanach fheuchainn. Cho-dhùin sin gum biodh e snog a dhol air turas gu Taigh-tasgaidh Taobh na h-Aibhne agus às dèidh turas dhan bhaile air a’ Phlatapas Mhall (trèana Chànal Phàislig), ghlac sinn am bus ann an Ceàrnag Sheòrais.

Bus dealanach, An t-Armadillo, Glaschu

Bus dealanach, An t-Armadillo, Glaschu

 

Cò ris a bha e coltach? Sàmhach! Sàmhach fhèin. Is gann gun robh fuaim sam bith ri cluinntinn air an taobh a-staigh no air an taobh a-muigh. Bha an luathachadh (acceleration) do-chreidsinneach – tòrr nas luaithe na bus dìosail agus abair gun robh g-force ann!

Mholainn turas air a’ bhus dhealanach do dhuine sam bith. Tha mi an dòchas gum bi am pìleat seo soirbheachail is gum faic sinn barrachd bhusaichean mar seo san àm ri teachd. Chaill Glaschu na tramaichean ann an 1962 agus na busaichean-tràilidh ann an 1967 – tha an t-àm ann còmhdhail dhealanach uaine ghlan fhaicinn air sràidean a’ bhaile a-rithist.

Alasdair

Air a phostadh ann an busaichean, busaichean-tràilidh | Air a thagadh , , | 4 Comments

Cathair-bhailtean gun chàraichean #gaidhlig

Leugh mi aiste fìor inntinneach mu bhailtean mòra gun chàraichean an latha roimhe.

‘S fhiach a leughadh oir tha tòrr bheachdan ann air mar a nì sinn bailtean mòra nas fheàrr tro chòmhdhail phoblach nas fheàrr, planadh nas fheàrr agus àiteachan poblach nas fheàrr.

Is fìor thoil leam cathair-bhailtean* – gun sònraichte Glaschu, Dùn Èideann, Beál Feirste, Caerdydd, An Caisteal Nuadh agus Lunnainn. Chan ann dhomhsa idir a tha a’ bheatha dhùthchail. ’S fheàrr leam iomadachd is traingead na cathrach le diofar rudan daonnan a’ tachairt is tòrr rudan ri dhèanamh fad an t-siubhail. Is toil leam cuideachd gu bheil coimhearsnachd ann ma tha thu ga iarraidh ach aig an aon àm gu bheil tòrr anonymity (neo-ainmeachd?) agad cuideachd ma tha thu ag iarraidh sin.

Ach mar a dh’aithris an aithisg, tha cus chàraichean sna bailtean mòra. Chan e a-mhàin gu bheil na bailtean tro thrang le càraichean, ach gu bheil na bailtean air an dealbhadh a rèir feumalachdan nan dràibhearan.

Tha e cudromach airson mathas beatha gum bi nas lugha de chàraichean anns na bailtean mòra ach tha e cuideachd deatamach airson adhbharan na h-àrainneachd. Mar a chunnaic sinn an t-seachdain seo fhèin, tha barrachd is barrachd fianais ann gu bheil atharrachadh clìomaid a’ tachairt nas luaithe nas bha sin an dùil agus a rèir coltais, chan eil Alba air na targaidean carboin reachdail a choilionadh am-bliadhna.

Dè nì sinn ma-thà?

Seo na molaidhean agam airson cathair-bhailtean na h-Alba:

Busaichean:

Aig an ìre seo, tha seirbheisean bus sgoinneil ann an Dùn Èideann ach gu math truagh sna cathraichean eile. San fharsaingeachd, tha iad daor, agus tha a h-uile rud caran troimhe a chèile le tòrr diofar chompanaidhean an-sàs ann agus tha e doirbh fiosrachadh a lorg mu dheidhinn seirbheisean. Tha barrachd co-òrdanachaidh a dhith.

  • Ath-riaghlaich (re-regulate) seirbheisean bus agus no cuir ann an seilbh na cathrach (municipalise) iad. Tha na seirbheisean bus as fheàrr ann am bailtean far a bheil iad air an riaghladh agus/no anns an roinn phoblaich (Lunnainn, Beál Feirste, Dùn Èideann). Tha na h-àireamhan ag èirigh ann an Dùn Èideann is Lunnainn ach a’ crìonadh ann am bailtean eile.
  • Ma bhios ath-riaghladh ann, ge b’ e cò leis a tha na busaichean, bu chòir aon sgeama-datha, siostam thiocaidean, mapa, app agus mar sin air adhart a bhith aig airson a h-uile bus anns a’ chathair sin. Ann an Lunnainn tha na busaichean gan ruith le diofar chompanaidhean às leth Transport for London ach chan eil sin gu diofar don neach-siubhail oir tha iad uile dearg is ‘s e an aon chosgais a bhios ann.
  • Lùghdaich faraidhean.
  • Bu chòir busaichean a bhith saor is an asgaidh airson clann fo 10 bliadhna a dh’aois mar a tha iad ann an Lunnainn.
  • Bu chòir clàran-fiosrachaidh dealanach a bhith aig gach stad-bus agus air gach bus.
  • Bhiodh e feumail nan robh wifi air a h-uile bus.
  • Bu chòir pàigheadh a bhith le cairt a-mhàin mar a tha a’ tachairt ann an Lunnainn gus tìde a shàbhaladh.

New Bus for London/New Routemaster/Borismaster

Rathaidean-iarainn:

Aig an ìre seo, chan eil seirbheisean rèile tric gu leòr, tha a’ mhòr-chuid de na seirbheisean rèile a’ stad  ro 23:00 agus chan eil trèanaichean idir ann Didòmhnaicih air tòrr loidhnichean.

  • Dealanaich (electrify) gach rathad-iarainn coimiutair ann am mòr-sgìre Ghlaschu. Tha a’ mhòr-chuid dealanach mar-thà is mar sin, chan e obair ro mhòr a t ha seo.
  • Àrdaich tricead nan seirbheisean gu co-dhiù 4 trèana gach uair air gach loidhne coimiutair ann am mòr-sgìre Ghlaschu. Cuir branding air dòigh coltach ris an Overground ann an Lunnainn.
  • Cuir trèanaichean air dòigh gu co-dhiù meadhan oidhche air na loidhnichean coimiutair agus eadar Glaschu is Dun Èideann.
  • Ruith trèanaichean air gach loidhne air Didòmhnaich gus an dèan daoine siopadaireachd ann am meadhan a’ bhaile seach ann an ionadan siopaidh air an iomall.

Subway Ghlaschu

Còmhdhail cheangailte:

  • Thoir a-staigh cairt tapaidh (smartcard) coltach ris an Oyster ann an Lunnainn airson trèanaichean, busaichean, agus subway. Bu chòir auto top-up a bhith air cho math ri cap air nas urrainn dhut cosg air ann an aon latha.
Tha feum againn air seo ann an Alba cuideachd!

Tha feum againn air seo ann an Alba cuideachd!

San fhad-ùine:

  • Thoir a-steach cìsean rathaid agus cìsean air àiteachan pàrcaidh ann an ionadan siopaidh taobh a-muigh nam bailtean. Bhiodh an t-airgead seo air a chosg air còmhdhail.
  • Thoir air ais tramaichean is busaichean-tràilidh.is fosgail/ath-fhosgail rathaidean-iarainn is stèiseanan (m.e Sub Dhùn Èideann).

Alasdair

*San dol seachad, chan eil mi idir idir a’ gabhail ris gur e cathair-bhaile a th’ ann am Peairt no Sruighlea ged a tha iad a’ cur sin orra fhèin! Sruighlea gu seachd sònraichte! Sruighlea? Na chathair-bhaile?

Air a phostadh ann an Uncategorized | Sgrìobh beachd

Eòin Baistidh air an Central Line! #gaidhlig

Dh’aithris mi air Rathad-iarainn Epping Ongar sa bhloga mu dheireadh agam. Bhuail e orm às dèidh làimh gu bheil ceangal laidir ann eadar an loidhne sin agus luchd na Gàidhlig ann an Lunnainn.

Clas 45

Clas 45 “Peak” aig Rathad-iarainn Epping Ongar, Essex

Bho chionn ceud bliadhna no mar sin, bhiodh Eòin Baistidh a’ baisteadh luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig ann an Coille Epping aig ceann an Central Line.* Eòin baistiche? Seadh! Chan e am fear air a bheil sinn eòlach on Bhìoball ach fear air an robh Eòghann MacDhòmhnaill. Bidh sibh gu math eòlach air an ainm eile a bh’ air– Edward Dwelly. Mar sin, chan e fear na Fìrinn a bh’ ann ach fear an Fhaclair!

Edward Dwelly - fear an fhaclair

Edward Dwelly

Dè bha e ris? A rèir coltais, bhiodh e a’ baisteadh luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig le ainmean Gàidhlig ann an cuirmean ann an Coille Epping às dèidh dhaibh ìre a ruighinn anns a’ chànan. Chuala mi an sgeulachd seo bho mo dheagh charaid, an sàr ghaisgeach am Proif Coinneach MacFhonghuin a fhuair an sgeulachd bho phàipear a rinn am Proif Uilleam MacGiIllIosa – an t-ogha aig Liam MacGillIosa a bha an sàs gu mòr ann an coimhearsnachd Ghàidhlig Lunnainn aig an aon àm ri Dwelly.

Gu bhith air do bhaisteadh mar Ghàidheal? Gabh trèana mar seo air an Central Line!

Chan eil mi cho cinnteach ri cinnteach carson a rinn Dwelly seo ach tha beachd agam agus aig Ken gun robh e a’ feuchainn ri ceist a tha fhathast aig luchd-ionnsachaidh  fhuasgladh. Rinn mi PhD mu luchd-ionnsachaidh na Gàidhlig (tha an leabhar ri fhaighinn fhathast ann am bargain bin faisg ort!) agus tha mi gu math eòlach air a’ cheist seo.

Seo a’ cheist – ma thòiseachas tu air Gàidhlig ionnsachadh, ‘s e neach-ionnsachaidh a th’ annad, ach dè a th’ annad mas e is gun ionnsaich thu a’ Ghàidhlig gu fileanta? Bidh cuid a’ cur “neach-ionnsachaidh” ort ge b’ e cho fileanta sa dh’fhàsas tu.

Ma tha deas-ghnàth inntrigidh  (initiation rite) ann gu coimhearsnachd na Gàidhlig – bho bhith nad neach-ionnsachaidh gu nad neach-labhairt Gàidhlig.  (No fiù’s nad Ghàidheil?) Bheir seo nadar de “dhùnadh” dhut agus an uair sin, tha fèin-aithne ùr agad mar fhileantach na Gàidhlig.

Chan eil fhios agam dè na h-ainmean a bheireadh Dwelly don luchd-ionnsachaidh ùr– am biodh e dìreach a’ cur cruth Gàidhlig air an ainmean no am biodh iad a’ cruthachadh ainmean  ùra dhaibh – rudeigin mar na h-ainmean a bh’ aig na daoine aig an Fhèis san leabhar an Beál Bocht (The great Gaelic Feis at Coirce Dorcha) no mar na h-ainmean sgoinneil aig na bàird aig Gorsedh Kernow.

Am Proif Coinneach MacFhionghuin

B’ àbhaist do Choinneach a bhith a’ teagasg cùrsaichean samhraidh aig Colaiste Wansfell ann an Epping Forest ann an Essex agus bhiodh esan a’ baisteadh an luchd-ionnsachaidh san aon dòigh.  Bhiodh e ga dhèanamh ann an dòigh spòrsail, a’ leughadh a-mach piosan èibhinn às a’ Bheál Bhocht agus bhiodh e an uair sin a’ toirt dhaibh ainm Gàidhlig – an rud as fhaisg a b’ urrainn dha lorg air an ainm Beurla aca. Mar a tha e ag ràdh sa Bhìoball:

 Agus chaidh a-mach da ionnsaigh tìr Essex agus luchd-àitheachaidh Lunnainn, agus bhaisteadh leis iad uile ann an Coille Epping, ag aithneachadh an cuid adhartais sa Ghàidhlig. Agus bha Coinneach air èideadh le fionnadh chàmhal, agus crios leathair ma leasraidh; agus bu bhiadh dha lòcust agus mìl fhiadhaich. (Marcus 1:5,6).

Chan fhaca mi dad mar sin nuair a bha mi fhèin ann an Epping is Ongar ach chanainn gur e deagh bheachd a bhiodh ann: seòrsa ceumanachadh airson luchd-ionnsachaidh gus innse dhaibh gur e pàirt den choimhearsnachd Ghàidhlig a th’ annta agus gu bheil an cànan LEOTHA a bharrachd air ACA! Dh’fhaodadh seo a bhith ann an coille no fiù’s aig tachartas ann an talla àbhaisteach!

NOTA:

Às dèidh dhomh seo a phòstadh, Fhuair mi a-mach bho Choinneach gun robh cuid den fhiosrachadh agam ceàrr. Seo na thuirt e:

B’e Liam MacIll’Iosa, na sheanair don Prof Uilleam MacIll’Iosa a bha an duine a rinn am baisteadh. B’abhaist dha turasan-coiseachd a chur air bonn airson Comunn na Gaidhlig an Lunnainn ann an Coille Epping agus air na turasan seo b’abhaist dha seirbheis-baistidh a’ stiuireadh airson luchd-ionnsachaidh a rachadh fileantach. B’ann mar sin a’n d’fhuair Eideard Dwelly ‘ainm Gaidhlig mar Eòghann MacDhomhnaill.

Bha mi a’ deanamh an aon rud aig Colaisde Wansfell, far an robh mi a’ cur air doigh cursaichean Gaidhlig deireadh seachdanail da uair ‘sa bhliadhna eadar 1978-2005. Bha Colaisde Wansfell ann Theydon Bois (aon stad roimh Epping) aig oir Coille Epping, agus faisg air Ambresbury Banks, seann daingeanach Ceilteach anns a’ choille. (Far an robh Boudicca a’ campachadh mus do chur I Lunnainn na loisg.)

Taing Mhòr airson mo chumail ceart a Choinnich!

Alasdair

*Cha deach an Central Line fhosgladh gu 1900 is mar sin, dh’fhaodte nach robh i ann aig an àm, ach sin sgeulachd eile!

Air a phostadh ann an Uncategorized | 2 Comments

‘S e Essex an t-aon slighe! – Epping taobh ‘Lùb Thaigh an Uillt’ #gàidhlig @eorailway

Chaidh mi gu Essex airson a’ chiad turais an t-seachdain sa chaidh. Chaidh mi eadar Lunnainn agus Epping aig ceann an Central Line. Bha mi riamh airson a dhol gu Epping oir tha dhà no trì rudan a tha sònraichte mu dheidhinn.

Sa chiad dol a-mach, tha Lùb Hainault ann – cearcall deas air Epping air a bheil stèisean Grange Hill (seadh, an da-rìribh! Dè cho cool sa sin!). ‘S e Lùb Thaigh an Uillt a th’agam air sa Ghàidhlig!

Aig Stèisean Epping cuideachd, tha seann loco London Underground a tha mu 90 bliadhna a dh’aois is a tha dèante a-mach a dà choidse ‘Standard Stock’. Chunnaic mi dealbh den loco ann an leabhar a bh’ agam nuair a bha mi nam bhalach agus bha mi riamh airson fhaicinn. Tha mi a-nis air fhaicinn san fheòil agus air dealbh a thogail.

Loco L11, Epping

Loco L11, Epping

‘S e Epping ceann na loidhne a-nis, ach b’ àbhaist dhan loidhne a bhith a’ dol air adhart 6.5 mìltean eile gu Ongar.  Chaidh an loidhne goirid seo a dhùnadh ann 1994 a chionn’s gun robh feum air siostam dealain ùr dhan loidhne is nach robh London Underground airson an t-airgead a chosg air. Faic am mapa gu h-ìosal den sgìre ro 1994.

epping-ongar-railway-12 (1)

‘S e dùnadh gu math beag-lèirsinneach a bha seo agus tha fios agam gum biodh an loidhne gu math soirbheachail nan robh i fhathast fosgailte às dèidh mar a dh’fhàs Lunnainn às dèidh sin.

Chaidh an loidhne a reic ri companaidh leasachaidh a gheall gun cuireadh iad seirbheisean rèile do chomutairean air dòigh gu luath. Cha do thachair sin idir agus às dèidh greiseag thug iad às na rèilichean dealanach, ag ràdh nach robh iad sàbhailte tuilleadh agus coineanaich air cron mòr  a dhèanamh orra! Attack of the Were-Rabbits no leisgeul lag le companaidh leasachaidh a bha ag iarraidh taighean a thogail gun a bhith a’ bodraigeadh leis na trèanaichean a gheall iad?

Stèisean Epping, Central Line. An till trèanaichean Ongar dhan stèisean latha de na làithean?

Dh’fhàg cùisean na bu neònaiche às dèidh sin agus moladh ann gum bu chòir dhan loidhne atharrachadh gu gèidse 5′ le seann locothan smùid às an Fhionlainn. Cha do thachair sin nas motha, ged a tha na locothan Fionlannach fhathast ann an Ongar.

Gu fortanach, chaidh an loidhne a cheannach is ath-fhosgladh le neach-gnìomhachais a tha dèidheil air trèanaichean agus a chosg tòrr mòr airgid oirre.  Tha an loidhne air a bhith gu math soirbheachail a chionn ‘s gu bheil i cho faisg air Lunnainn.

Clas 25, Rathad-iarainn Epping Ongar

Chan fhaigh na trèanaichean a-steach gu stèisean Epping an-dràsta ach tha an loidhne air seann bhusaichean a chur air dòigh eadar Epping, Ongar, Shenfield agus stèisean North Weald. Bidh na trèanaichean a’ ruith an dà chuid North Weald-Ongar agus North Weald-Coopersale. Air aon taobh, chì thu achaidhean uaine àlainn le craobhan aosta agus air an taobh eile, tha thu a’ dol a-steach gu Epping Forest fhèin.

Tha an dà chuid trèanaichean smùid agus trèanaichean dìosal air an loidhne agus mar sin, tha rudeigin ann airson a h-uile duine. Tha Peak (Clas 45) aca agus Clas 25, Crompton (Clas 33), Clas 73 agus Clas 37 a bharrachd air Thumper Clas 205. Tha na stèiseanan a cheart cho spaideil sa bha iad bho chionn 100 bliadhna cuideachd.

Mholainn an loidhne – agus Essex – gu mòr!

Alasdair

Grange Hill – tha an leithid de dh’àite ann!!

Air a phostadh ann an rathaidean-iarainn, rathaidean-iarainn dùinte, Rathaidean-iarainn glèidhte | Air a thagadh , , , , , , , , , | Sgrìobh beachd

Lunnainn a’ gairm – 402 mìle de spòrs! #gàidhlig

Chaidh sinn air an trèana oidhche gu Lunnainn aig deireadh na seachdain.

‘S fìor thoil leinn an trèana-cadail – an Caledonian Sleeper – agus is e seo an turas mu dheireadh againn oirre mus tòisich am franchise ùr sa Chèitean an ath bhliadhna.

An turas mu dheireadh a bha sin oirre, cha robh ach triùir againn ach tha Eubha Bheag againn a-nis. Chan eil i ach 16 mìosan a dh’aois agus thog seo ceist no dhà oir tha na leapannan gu math gu math tana agus cha robh rùm sam bith ann dhi le a mam no a piuthair. Mar sin, cheannaich sinn seòrsa travel cot dhi. Leis an fhìrinn innse, bha e na bu choltaich ri teanta na cot ach rinn i a’ chùis co-dhiù! Chaidh i a-staigh dhan teanta le deoch bainne is cha do nochd i a-rithist gu Watford Juction!

Fhuair Jenny is na nighnean leapannan ach fhuair mi fhèin cathair – bargan aig dìreach £18.

Tha riaghailt neònach air an trèana oidhche nach fhaod thu càr a’ bhàr a chleachdadh ach a-mhàin ma tha leabaidh agad air an trèana. Mar sin, cha bu chòir na daoine bochda mar mi fhèin a bhith a dol ann idir. A chionn’s gun robh mi ann leis an teaghlach, bha mi a’ smaoineachadh gu biodh e OK a dhol ann còmhla riutha airson cofaidh luath agus bha, ach air an t-slighe air ais, bha fear a’ chàr-lounge gu math Stalineach mun chùis. “Dè a’ choidse air a bheil sibh” thuirt e? “Erm, coidse E” arsa mi is làn fhios agam gun rachadh mo chur a-mach nam bithinn air an fhirinn innse.

Tha doras tòisich is doras cùil aig a’ chàr-lounge agus tha an seated sleeper tron doras cùil. Gus nach fhaiceadh e mi a’ dol tron doras ud, bha mi a’ dol a choiseachd a-mach às an treàna agus a-steach dhan choidse agam a-rithist a-mach à sealladh. Ach mus robh cothrom agam rud sam bith a dhèanamh, dh’fhalbh an trèana airson Glaschu agus bha mi a-nis stucte sa chàr-lounge. Bha aig Jenny ri còmhradh a thòiseachadh le fear a’ bhàr gus am b’ urrainn dhomh teicheadh nuair nach robh e’ coimhead!

Deagh spòrs!

Bidh franchise ùr na trèana oidhche a’ tòiseachadh an ath-bhliadhna agus thathar ag ràdh gum bi an trèana spaideil Ùr agus gum bi barrachd roghainn ann, a’ gabhail a-steach Seòmraichean nas motha agus ensuites àm measg rudan eile. Bidh seo math oir tha an t-seirbheis feumach air ùrachadh. Tha mi dìreach an dòchas nach tèid na prìsean an àirde cus. Chosg e dhuinn £70 gach slighe airson an turais airson ar turas gu Lunnainn agus cha robh feum againn air taigh-òsta air a’ chiad oidhche no an oidhche mu dheireadh.

Alasdair

IMG_4169-0.JPG

IMG_4171.JPG

IMG_4170.JPG

IMG_4173.JPG

IMG_4172.JPG

Air a phostadh ann an Uncategorized | Sgrìobh beachd